8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 274-277-280-281-282-283 Cevapları Hecce Yayıncılık

Görsel 7.1’de kaydıraktan kayan çocuğun saçlarının şekline dikkat ediniz. Benzer durum başınıza geldi mi? Bu durumun sebebi ne olabilir? Sınıfta arkadaşlarınızla tartışınız.

Cevap: Evet, kazak çıkarırken saçlarım havalanmıştı. Çocuk kayarken kaydırak yüzeyine sürtünür; sürtünme cisimler arasında elektron geçişi yapar. Saç telleri aynı cins yükle yüklenince birbirini iter ve dikleşir.

Elektrik Yükleri
Amaç: Elektriksel itme ve çekme kuvvetlerini fark etmek
Araç Gereç: Ebonit çubuk (2 adet), cam çubuk, yünlü kumaş, ipek kumaş, naylon iplik, destek çubuğu, bağlama parçası, üçayak.
Etkinliğin Yapılışı
• Üçayak, destek çubukları ve bağlama parçası kullanarak deney düzeneğini oluşturunuz.
• Ebonit çubuğu yünlü kumaşa sürtünüz ve naylon iplikle destek çubuğuna bağlayınız.
• Diğer ebonit çubuğu da yünlü kumaşa sürtüp bağladığınız çubuğa yaklaştırınız. Çubuğun hareketini gözlemleyiniz.
• Deney düzeneğindeki gibi cam çubuğu ipek kumaşa sürtüp bağlı olan ebonit çubuğa yaklaştırınız. Çubuğun hareketini gözlemleyiniz.

Cevap: Gözlem: Yünle sürttüğüm iki ebonit çubuk birbirinden uzaklaştı. İpekle sürtülen cam çubuk, asılı ebonit çubuğu kendine çekti. Sonuç: Aynı cins yükler iter, zıt cins yükler çeker.

1. Ebonit çubukları birbirine yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz? Bu durumu nasıl açıklarsınız?

Cevap: Çubuklar birbirini itti. İkisi de yünlü kumaştan elektron aldığı için negatif yüklendi; aynı cins yükler iter.

2. Ebonit çubuğa cam çubuğu yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz? Bu durumu nasıl açıklarsınız?

Cevap: Çubuklar birbirini çekti. Cam çubuk ipeğe elektron verip pozitif, ebonit çubuk negatif yüklendi; zıt yükler çeker.

3. Ebonit ve cam çubukların hareketlerinin elektriksel yükler açısından ilişkisini söyleyiniz.

Cevap: Aynı işaretli yüklü cisimler (iki negatif ya da iki pozitif) birbirini iter, farklı işaretli yüklü cisimler birbirini çeker. Ebonit çubuklar aynı yüklü olduğu için itişti, ebonit ile cam zıt yüklü olduğu için çekişti.

Nasıl Elektriklenir?
Amaç: Elektriklenme çeşitlerini fark etmek
Araç Gereç: Alüminyum folyo, ebonit çubuk, ip, bağlama parçası, üçayak, yünlü kumaş, destek çubuğu.
Etkinliğin Yapılışı
• Bağlama parçasını, destek çubuğuna bağlayınız.
• Alüminyum folyoyu top hâline getirip iple bağlama parçasına bağlayınız.
• Ebonit çubuğu yünlü kumaşa sürterek elektriklendiriniz.
• Elektriklendirdiğiniz ebonit çubuğu alüminyum topa yaklaştırarak temas etmesini sağlayınız.
• Bir süre temas hâlinde bekleyerek sonuçları gözlemleyiniz.

Cevap: Gözlem: Çubuk yaklaşınca alüminyum top çubuğa doğru savruldu, çubuğa değince bir an yapıştı, kısa süre sonra çubuktan uzaklaştı. Sonuç: Önce çekim, dokunma sonrası itme görüldü.

1. Ebonit çubuğu, alüminyum topa yaklaştırınca ne oldu?

Cevap: Top çubuğa doğru hareket etti. Negatif çubuk topun yüklerini ayırır; çubuğa bakan yüz pozitif olur ve çekilir.

2. Ebonit çubuk, alüminyum topa değdikten bir süre sonra neler gözlemlediniz?

Cevap: Top çubuktan uzaklaştı. Değme sırasında çubuktan topa elektron geçti, top da negatif yüklendi; aynı cins yükler birbirini iter.

Uzaktan Elektriklenir mi?
Amaç: Elektriklenme çeşitlerini fark etmek
Araç Gereç: İki adet balon, naylon iplik, yapışkan bant, yün kumaş, kâğıt parçaları.
Etkinliğin Yapılışı
• Balonları şişirip ağızlarını bağlayınız. Balonun birini naylon iplikle uygun bir yere asınız. Balonu kâğıt parçalarına yaklaştırarak sonuçları gözlemleyiniz.
• Diğer balonu yün kumaşa ya da kazağınıza hızlıca sürtünüz. Balonu kâğıt parçalarına yaklaştırarak sonuçları gözlemleyiniz.
• Yün kumaşa sürttüğünüz balonu destek çubuğuna asılı olan balona değdiriniz. Asılı olan balona kâğıt parçalarını yaklaştırarak sonuçları gözlemleyiniz.

Cevap: Gözlem: Sürtülmemiş balon kâğıtları etkilemedi. Sürtülen balon kâğıt parçalarını kendine çekti. İki balon birbirine değince kâğıtlar daha zayıf çekildi. Sonuç: Sürtünme ve dokunma elektriklenmeye yol açar; yüklü cisim nötr cismi uzaktan da çeker.

1. Asılı olan balonu kâğıt parçalarına yaklaştırınca neler gözlemlediniz?

Cevap: Hiçbir şey olmadı; kâğıtlar yerinde kaldı. Balon yüksüz olduğu için kâğıtlara kuvvet uygulamaz.

2. Balonu yün kumaşa sürtüp kâğıt parçalarına yaklaştırınca neler gözlemlediniz?

Cevap: Kâğıt parçaları balona doğru atladı ve balona yapıştı. Sürtünen balon elektron alıp negatif yüklendi; kâğıttaki yükleri ayırdı, zıt yüklü yüz balona yakın olduğu için çekim oluştu.

3. Balonları birbirine değdirdikten sonra kâğıt parçalarına yaklaştırınca neler gözlemlediniz?

Cevap: Balonlar daha az kâğıt çekti. Yük iki balon arasında paylaşıldığı için her balonun yükü azaldı ve çekim kuvveti zayıfladı.

Etki ile Elektriklenme
Amaç: Elektriklenme çeşitlerini fark etmek
Araç Gereç: Alüminyum folyo, döküm ayak, bağlantı çubukları, paket lastiği, yün kumaş, ebonit çubuk.
Etkinliğin Yapılışı
• Alüminyum folyodan bir parça koparınız ve yuvarlayarak top hâline getiriniz.
• Döküm ayak, bağlantı parçaları, paket lastiği ve alüminyum topu kullanarak görseldeki düzeneği kurunuz.
• Ebonit çubuğu yün kumaşa sürtüp alüminyum folyoya yaklaştırınız. Topun hareketini gözlemleyiniz.

Cevap: Gözlem: Ebonit çubuk topa değmeden yaklaşınca asılı top çubuğa doğru sallandı. Sonuç: Yüklü cisim, dokunmadan nötr cismi etkileyip yüklerini ayırabilir.

Ebonit çubuğun topu çekmesinin nedeni nedir? Söyleyiniz.

Cevap: Negatif yüklü çubuk, topun elektronlarını kendinden uzağa iter. Topun çubuğa bakan yüzü pozitif olur ve çubuk zıt yükü çeker. Bu duruma etki ile elektriklenme denir.

A. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Şekilde verilen alüminyum topların yükleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) 1 numaralı top negatif yüklü ise 2 numaralı top pozitif yüklüdür.
B) 2 ve 3 numaralı toplar pozitif yüklüdür.
C) 1 ve 2 numaralı toplar negatif, 3 numaralı top pozitif yüklüdür.
D) Her üç top da pozitif yüklüdür.

Cevap: C. 1 ve 2 negatif, 3 pozitif.

2. Dokunma ile elektriklenen cisimler için
I. İkisi de pozitif yüklü olabilir.
II. Cisimlerin yüklerinin cinsleri birbirinden farklı olabilir.
III. İkisi de nötr olabilir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) I, II ve III

Cevap: C. I ve III.

3. A, B, C küreleri yalıtkan iplerle tavana asıldığında şekildeki konumlara geliyor. Buna göre A, B ve C küreleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) B cismi nötr olabilir.
B) C cisminin yükü bilinirse B cisminin yükü bilinir.
C) A cismi nötr değildir.
D) A cismi pozitif yüklü ise C cismi negatiftir.

Cevap: A. B cismi nötr olamaz.

4. Elektriklenme ile ilgili
I. Elektriklenmede cisimler arasında pozitif yük alışverişi olur.
II. Etki ile elektriklenmede cisimler birbirine dokunmaz.
III. Dokunmayla elektriklenen cisimlerin her ikisi de aynı yükle yüklenir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) II ve III

Cevap: D. II ve III.

B. Elektriklenmenin hangi doğa olaylarında meydana geldiğini aşağıya yazınız.

Cevap: Şimşek ve yıldırımda, kuru havada saç taranırken, kazak çıkarırken, toz fırtınalarında.

C. Elektriklenmeden yararlanarak geliştirilen alet ve makinelere örnekler veriniz.

Cevap: Fotokopi makinesi, bacalardaki toz tutucu filtre ve otomobil boyama tabancası.