8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 117-118-119-120-121-122-123-124 Cevapları Hecce Yayıncılık

A. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Basınç nedir? Bir örnekle açıklayınız.

Cevap: Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete basınç denir. Örnek: Aynı kuvvetle bastırılan bir çivinin sivri ucu tahtaya saplanır, geniş başı saplanmaz; çünkü sivri uçta temas alanı küçük, basınç büyüktür.

2. Katıların basınç özellikleri nelerdir? Bir örnekle açıklayınız.

Cevap: Katılar ağırlıklarıyla temas ettikleri yüzeye basınç uygular. Basınç, temas yüzeyi küçüldükçe ve ağırlık arttıkça büyür. Örnek: Dikey duran tuğla, yatay duran tuğladan kumda daha derin iz bırakır.

3. Sıvıların basınç özellikleri nelerdir? Bir örnekle açıklayınız.

Cevap: Sıvılar bulundukları kabın taban ve yan yüzeylerine basınç uygular. Basınç derinlik ve yoğunlukla artar; kabın şekline ve sıvı miktarına bağlı değildir. Örnek: Su dolu bir pet şişenin tabana yakın deliğinden çıkan su, üstteki delikten çıkandan daha uzağa gider.

4. Katı basıncını etkileyen etmenler nelerdir?

Cevap: Katı basıncını yüzeye uygulanan kuvvet (ağırlık) ve kuvvetin etki ettiği yüzeyin alanı etkiler. Kuvvet arttıkça basınç artar, alan arttıkça basınç azalır.

5. Sıvı basıncını etkileyen etmenler nelerdir?

Cevap: Sıvı basıncını sıvının derinliği ve yoğunluğu etkiler. Derinlik ve yoğunluk arttıkça basınç da artar.

6. Açık hava basıncı nedir? Örnek vererek açıklayınız.

Cevap: Atmosferdeki havanın ağırlığı yüzünden yeryüzündeki cisimlere uyguladığı basınca açık hava basıncı denir. Örnek: İçindeki hava boşaltılan pet şişe, dışarıdaki hava basıncı yüzünden içe doğru büzüşür.

7. Pascal Prensibi ne demektir? Bir örnekle açıklayınız.

Cevap: Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç, sıvının ve kabın her noktasına aynı büyüklükte iletilir; buna Pascal Prensibi denir. Örnek: Arabalarda fren pedalına uygulanan basınç, fren sıvısıyla tekerleklere iletilir.

B. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına “D”, yanlış olanların yanına “Y” yazınız.
1. Bütün cisimler ağırlıkları sebebi ile bulundukları yüzeye bir basınç uygular.
2. Bıçak köreldiği zaman bilenerek yüzey alanı küçültülür ve uygulanan basıncın artması sağlanır.
3. Yüzeyi büyük olan cisimler aynı ağırlıktaki küçük yüzeyli cisimlere göre daha çok basınç oluşturur.
4. Sivri topuklu ayakkabılar düz tabanlı ayakkabılara göre yere daha çok basınç uygular.
5. Cismin yere temas eden yüzeyi ne kadar büyükse uyguladığı basınç o kadar büyüktür.
6. Çivinin her iki ucuna aynı büyüklükte kuvvet uygulanırsa geniş yüzeyinde daha büyük kuvvet oluşur.
7. Basınç birimi Pascal’dır.
8. Dağcıların zirveye tırmanırken kulaklarının tıkanmasının nedeni açık hava basıncının azalmasıdır.
9. Tüm sıvıların bulundukları kaba uyguladıkları basınç eşittir.
10. Sıvıların basıncı sıvının derinliğine bağlıdır.
11. Sıvı basıncına sıvının yoğunluğu etki eder.
12. Gazlar da sıvılar gibi basınç uygular.
13. Havanın yeryüzündeki birim yüzey alanına uyguladığı kuvvete açık hava basıncı denir.
14. Yükseklere çıkıldıkça açık hava basıncı artar.
15. Sıvıların basıncı her yöne iletmesi ilkesinden yararlanarak büyük yükler kolaylıkla kaldırılabilir.

Cevap:

• 1. (D)
• 2. (D)
• 3. (Y) Doğrusu: Yüzeyi küçük olan cisimler, aynı ağırlıkta yüzeyi büyük olanlara göre daha çok basınç oluşturur.
• 4. (D)
• 5. (Y) Doğrusu: Cismin yere temas eden yüzeyi büyüdükçe uyguladığı basınç küçülür.
• 6. (Y) Doğrusu: Çivinin iki ucundaki kuvvet aynıdır; sivri uçta alan küçük olduğu için basınç daha büyüktür.
• 7. (D)
• 8. (D)
• 9. (Y) Doğrusu: Sıvının uyguladığı basınç derinliğe ve yoğunluğa bağlıdır; her sıvı aynı basıncı uygulamaz.
• 10. (D)
• 11. (D)
• 12. (D)
• 13. (D)
• 14. (Y) Doğrusu: Yükseklere çıkıldıkça açık hava basıncı azalır.
• 15. (D)

C. Aşağıdaki ifadelerde noktalı yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.
büyük, artar, derinlik, tabanına, basınç, basıncı, kabın şekline, yoğunluğu, sabitken, ağırlığı, akışkan, büyük, derinliğine, yoğunluğuna, küçük, Pascal Prensibi, su cenderesi

Cevap:

• 1. Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete basınç denir.
• 2. Eşit ağırlıktaki tavuğun çamurda ördekten daha fazla batmasının nedeni, tavuğun ayaklarının yüzey alanının ördeğinkine göre küçük olmasıdır.
• 3. Cisimlerin ağırlığı artarsa oluşturacakları basınç da artacaktır.
• 4. Sıvılarda tabana yakın olan yerlerde basınç daha büyük olduğundan buradan fışkıran su daha uzağa gidecektir.
• 5. Sıvılar ağırlıkları nedeniyle bulundukları kabın tabanına, ayrıca akışkan olduklarından dolayı kabın yan yüzeylerine basınç uygular.
• 6. Sıvıların derinliği artıkça sıvı basıncı da artar.
• 7. Baraj duvarlarının taban kısımlarının üst kısımlara göre daha kalın yapılmasının nedeni derinlik artıkça sıvı basıncının artmasıdır.
• 8. Derinliği aynı olan sıvılardan yoğunluğu fazla olan sıvının basıncı daha büyüktür.
• 9. Şişirilmiş olan balon, su içinde derinlere doğru götürüldüğünde balona uygulanan sıvı basıncı artar.
• 10. Sıvı basıncı, sıvının derinliğine ve yoğunluğuna bağlıdır.
• 11. Sıvı basıncı, kabın şekline ve sıvı miktarına bağlı değildir.
• 12. Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basıncın sıvının ve kabın her noktasına eşit büyüklükte iletilmesine Pascal Prensibi denir.
• 13. Bazı itfaiye merdivenleri, su cenderesi, vinç, hidrolik fren ve direksiyonlar Pascal Prensibi’nden yararlanılarak geliştirilmiştir.
• 14. Su cenderelerinde küçük kuvvet uygulanarak büyük kuvvet elde edilebilir.

Ç. Aşağıda “tanılayıcı dallanmış ağaç” şeklinde verilen ifadelerin doğru ya da yanlış olduğunu belirleyip ilgili ok yönünde ilerlediğinizde ulaştığınız çıkışı işaretleyiniz.

Cevap: 5. çıkış. Ağaçta sırayla şu ifadelere bakıyoruz:

• “Katılarda zemine temas eden yüzey alanı artıkça yüzeye yapılan basınç artar.” ifadesi yanlıştır (Y); alan arttıkça basınç azalır. Y okunu izliyoruz.
• “Sıvı basıncı sıvının cinsine göre değişir.” ifadesi doğrudur (D). D okunu izliyoruz.
• “Basınç birimi Pascal’dır.” ifadesi doğrudur (D). D okunu izliyoruz ve 5. çıkışa ulaşıyoruz.

D. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Bir cismin konumu şekildeki gibi I. konumundan II. konumuna getirilirse zemine yaptığı katı basıncı nasıl değişir?
A) Aynı kalır
B) Azalır
C) Artar
D) Bilinemez

Cevap: C. Şekilde cisim önce geniş tabanı üzerinde duruyor, II. konumda dar tabanı üzerine getiriliyor. Ağırlık aynı kalırken temas yüzeyi küçüldüğü için basınç artar.

2. Şekilde verilen cisimlerin, zemine uyguladıkları katı basınçlarının doğru sıralaması hangisidir?
A) 1=3>2
B) 3>1=2
C) 3=2>1
D) 3>1>2

Cevap: D. Cisim 1 iki küp üst üste, cisim 2 iki küp yan yana, cisim 3 ise üç küp üst üste duruyor. Küp ağırlığı G, bir küpün tabanı S olsun: P1 = 2G/S, P2 = 2G/2S = G/S, P3 = 3G/S. Sıralama 3 > 1 > 2 olur.

3. Aşağıdakilerden hangisi basıncı azaltma prensibiyle yapılan işi kolaylaştırmak için tasarlanmıştır?
A) Çivi
B) İğne
C) Kar paleti
D) Krampon

Cevap: C. Kar paleti, ayağın kara değen yüzeyini büyüterek basıncı azaltır.

4. Sıvıların kabın tabanına yaptığı basınç aşağıdakilerden hangisine bağlı değildir?
A) Sıvının yoğunluğu
B) Kabın şekli
C) Sıvının derinliği
D) Sıvının cinsi

Cevap: B. Sıvı basıncı kabın şekline ve sıvı miktarına bağlı değildir.

5. Çivinin kullanım amacı verilenlerden hangisi ile aynı değildir?
A) Bıçak
B) Çatal
C) İğne
D) Kar ayakkabısı

Cevap: D. Çivi, bıçak, çatal ve iğne ucu küçük yüzeyle basıncı artırır; kar ayakkabısı ise geniş tabanıyla basıncı azaltır.

6. – Ördekler, tavuklara göre bataklıkta daha rahat yürüyebilir.
– Paletli iş makineleri, yumuşak zeminlerde tekerlekli iş makinelerine göre daha rahat çalışabilir.
– Karda, kar paletleriyle yürümek, ayakkabılarla yürümekten kolaydır.
Yukarıdaki olaylar, hangi basınç ilkesi ile açıklanabilir?
A) Basıncın artması bir cismin zemine batmasını zorlaştırır.
B) Bir yüzeye kuvvet uygulandığında yüzey, eşit büyüklükte ve ters yönde kuvvet uygular.
C) Ağırlık artıkça katı basıncı artar.
D) Yüzey alanı büyüdükçe basınç küçülür.

Cevap: D. Üç örnekte de geniş yüzeyli ayak, palet ya da kar paleti ağırlığı büyük alana yayar ve basıncı azaltır.

7. I. Katılar, bulundukları yüzeye basınç uygular.
II. Sıvılar, bulundukları kabın temas ettikleri yüzeyine basınç uygular.
III. Gazlar, içinde bulundukları kabın tüm yüzeylerine basınç uygular.
Yukarıda verilenlerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III

Cevap: D. Üç ifade de doğrudur: katılar, sıvılar ve gazlar temas ettikleri yüzeylere basınç uygular.

8. Açık hava basıncı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Çeşitli gazlardan oluşan hava tabakası yani atmosfer, ağırlığı nedeniyle basınç uygular.
B) Yükseklerde havanın cisimlere uyguladığı basınç azalır.
C) Yeryüzüne yakın yerlerde açık hava basıncı azdır.
D) Açık hava basıncı yüksekliğe bağlı olarak değişir.

Cevap: C. Yeryüzüne yakın yerlerde üstteki hava sütunu uzundur, bu yüzden açık hava basıncı en büyüktür.

9. Basınç ve kuvvet ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Tüm maddeler, temas ettikleri yüzeye basınç uygular.
B) Özdeş cisimlerde yüzey alanı azaldıkça basınç artar.
C) Kuvvet artıkça basınç azalır.
D) Özdeş cisimlerden, yüzey alanı küçük olanın yüzeye uyguladığı basınç daha fazladır.

Cevap: C. Yüzey alanı aynıyken kuvvet arttıkça basınç da artar; kuvvet ile basınç doğru orantılıdır.

10. Balıklar ve basınç ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Sıvının yoğunluğu artıkça basıncı azalmaktadır.
B) Sıvı basıncı, derinlik artıkça artmaktadır.
C) Bazı balık türleri yüksek basınca dayanamadıklarından, suyun derin olduğu kısımlarda yaşayamaz.
D) Su içerisinde bulundukları derinliğe bağlı olarak farklı miktarda basınca maruz kalırlar.

Cevap: A. Yoğunluk büyüdükçe sıvı basıncı azalmaz, tersine artar.

11. Bir öğrenci sıvı basıncı ile ilgili aşağıdaki notları almıştır.
I. Sıvılar, konulduğu kabın temas ettiği her yerine basınç uygular.
II. Sıvılar, üzerine uygulanan basıncı her yön ve doğrultuda aynı şekilde iletir.
III. Sıvılar, bulunduğu kabın her yerine eşit büyüklükte basınç uygular.
Buna göre aldığı notların doğru olabilmesi için yukarıdaki ifadelerden hangilerinin çıkarılması gerekir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III

Cevap: B. I ve II doğrudur. III yanlıştır, çünkü sıvı kabın her yerine aynı büyüklükte değil, derinliğe göre değişen basınç uygular.

12. I. Arabaların fren sistemlerinde fren sıvısı kullanılır.
II. Zeytinyağı tenekesinden yağın başka bir kaba aktarılması sırasında tenekeye delik açılır.
III. Su dolu bardağın ağzına kâğıt kapatılıp bardak ters çevrildiğinde bardaktaki su dökülmez.
Yukarıda verilen ifadelerden hangilerinde açık hava basıncının etkisi söz konusudur?
A) I ve II
B) II ve III
C) I ve III
D) I, II ve III

Cevap: B. Fren sıvısı Pascal Prensibi’yle çalışır. Tenekede açılan delikten giren hava yağın akmasını kolaylaştırır; bardaktaki kâğıdı ise dışarıdaki hava basıncı tutar.

13. Nazlı öğretmen yukarıda gösterilen malzemeleri sınıfa getiriyor. Sıvı basıncının sıvı yoğunluğuna bağlı olup olmadığını öğrenmeleri için bir deney yapacaklarını söylüyor.
Buna göre Nazlı öğretmenin yukarıda verilen malzemelerden hangilerini seçmesi gerekir?
A) K ve L
B) L ve M
C) K ve N
D) M ve N

Cevap: B. Şekilde K ve L şişelerinde su, M ve N şişelerinde cıva var. Yoğunluğun etkisini görmek için derinliği aynı, sıvısı farklı iki şişe gerekir; seviyeleri aynı olan su (L) ve cıva (M) bu koşulu sağlar.

14. Yukarıdaki balon şişirilmiş ve balonun ağzı hava sızmayacak şekilde kapatılmıştır.
Balonla ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Balon, bulunduğu konumdan L konumuna getirilirse balona etki eden hava basıncı azalır.
B) Balon, bulunduğu konumdan K konumuna getirilirse balona etki eden hava basıncı azalır.
C) Balonun dış yüzeyine etki eden hava basıncı, balonun içerisindeki hava basıncından fazladır.
D) Balonun konumunun değişmesi, balona etki eden hava basıncını değiştirmez.

Cevap: A. L tepesi balonun bulunduğu yerden daha yüksektir; yükseldikçe açık hava basıncı azalır.

15. Aşağıdaki aletlerin hangisinin yapımında Pascal Prensibi’nden yararlanılmamıştır?
A) Berber koltuğu
B) İtfaiye merdiveni
C) Hidrolik fren sistemi
D) Bisiklet pedalı

Cevap: D. Bisiklet pedalı sıvı kullanmayan mekanik bir düzenektir.

16. Aşağıdaki şekilde, ağzı açık özdeş şişelere sıvı yağ ve su doldurulmuştur. Şişelere, sıvı yüzeylerine eşit uzaklıktaki noktalardan eşit büyüklükte olacak şekilde delikler açılmıştır. Suyun sıvı yağa göre daha uzak mesafeye fışkırdığı gözlemlenmiştir.
Bu deney sonucunda aşağıdaki bilgilerden hangisine ulaşılabilir?
A) Sıvılar basıncı her yöne iletir.
B) Sıvı basıncı derinliğe bağlıdır.
C) Sıvı basıncı sıvının cinsine bağlıdır.
D) Sıvı basıncı konulduğu kabın genişliğine bağlı değildir.

Cevap: C. Delikler sıvı yüzeyinden aynı uzaklıkta olduğundan derinlik eşittir. Yine de su daha uzağa fışkırdığına göre basınç sıvının cinsine, yani yoğunluğuna bağlıdır.

17. Yukarıdaki resimdeki dalgıç L, K, M noktaları arasında belirtilen yönlerde hareket ettiğinde üzerindeki sıvı basıncı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) L’den K’ye: Artar, K’den M’ye: Değişmez, M’den L’ye: Azalır
B) L’den K’ye: Azalır, K’den M’ye: Değişmez, M’den L’ye: Artar
C) L’den K’ye: Artar, K’den M’ye: Azalır, M’den L’ye: Değişmez
D) L’den K’ye: Değişmez, K’den M’ye: Artar, M’den L’ye: Azalır

Cevap: A. L’den K’ye inerken derinlik artar, basınç artar. K ile M aynı derinlikte olduğu için K’den M’ye giderken basınç değişmez. M’den L’ye çıkarken derinlik azalır, basınç da azalır.

18. Katı maddeler, ağırlıklarından dolayı bulundukları yüzeye kuvvet uygular ve böylece basınç oluşur.
Katı maddelerin bulundukları yüzeye uyguladıkları basıncın büyüklüğü aşağıdaki iki etkene bağlıdır:
• Uyguladıkları kuvvetle doğru orantılıdır.
• Temas ettikleri yüzey alanı ile ters orantılıdır.
Görselde yerli ve millî tankımız Altay’ın prototipi verilmiştir.
Tankın paletlerini basıncın az olması şeklinde tasarlanmıştır.
Aşağıda verilenlerden hangisi benzer duruma örnek verilebilir?
A) Makasın daha iyi kesmesi için keskin tarafının bilenmesi
B) Kışın araçların tekerine zincir takılması
C) Binaların kolon sayısının artırılması
D) Enjektörlerin ucunun sivri olması

Cevap: C. Palet tankın ağırlığını geniş bir yüzeye yayar. Binanın kolon sayısı arttıkça temel yüzeyi büyür, ağırlık geniş alana yayılır ve zemine binen basınç azalır.

19. Hamza Bey, yağ tenekesinden yağdanlığa huni yardımıyla yağ doldurmak istiyor. Huniyi yağdanlığın ağız kısmına kenarlardan hava almayacak şekilde yerleştiriyor. Bir süre sonra yağ huninin üst kısmına kadar yükselmesine rağmen yağdanlığa akmıyor. Huniyi biraz yukarı kaldırıp yağın akmasını sağlıyor.
Buna göre huninin yukarıya kaldırıldığında yağın yağdanlığa akmasının sebebi aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Hunideki yağın miktarının azalması
B) Yağdanlıktaki sıvı basıncının artması
C) Hunideki yağa etki eden gaz basıncının dengelenmesi
D) Yağdanlıktaki hava basıncının artması

Cevap: C. Huni kenarlardan hava almazken yağdanlığın içindeki hava yağın akmasını engeller. Huni yukarı kalkınca hava girer, hunideki yağa etki eden gaz basınçları dengelenir ve yağ akar.

20. Aşağıda taban alanları ve içerdikleri kum miktarları farklı olan üç adet aynı tip kova, kum havuzuna yerleştirilmiştir.
Buna göre kovaların zemine uyguladıkları katı basınçları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) II > I > III
B) III > I > II
C) I > III > II
D) II > III > I

Cevap: B. Şekilde I. kova 5 kg ve 2S, II. kova 8 kg ve 4S, III. kova 3 kg ve S değerindedir. Basınç kütle/alan ile orantılıdır: I için 5/2 = 2,5; II için 8/4 = 2; III için 3/1 = 3. Sıralama III > I > II olur.

21. Şekilde A ve B bardaklarının boş ağırlıkları eşit ve taban alanları farklıdır. Bu kaplar özdeş süngerlerin üzerine aşağıdaki gibi konuluyor. B kabına h yüksekliğinde su dolduruluyor (1. durum).
Daha sonra B kabında bulunan suyun yarısı A kabına aktarılıyor ve kaplar süngerlerin üzerine konuluyor (2. durum).
Buna göre süngerlerdeki batma miktarındaki değişim hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
A) A: Artar, B: Azalır
B) A: Artar, B: Değişmez
C) A: Azalır, B: Değişmez
D) A: Azalır, B: Artar

Cevap: A. Suyun yarısı B’den A’ya geçince A’nın toplam ağırlığı artar, taban alanı aynı kaldığı için sünger daha çok batar. B’nin ağırlığı azalır, bu yüzden B’nin altındaki sünger daha az batar.

22. Bir öğrenci, günlük yaşamdaki bazı olayların temelinde hangi fiziksel kavramın yattığını merak etmektedir.
Yaptığı araştırmalar ve gözlemler sonucunda aşağıdaki durumları not almıştır:
I. Bir pipetle meyve suyu içerken pipetin içindeki havanın emilmesiyle meyve suyunun yukarı doğru yükselmesi
II. Lavabo açıcı pompalarla tıkalı bir lavabonun açılmaya çalışılması sırasında pompanın suyu ve havayı aşağı doğru itmesi
III. Dağcılık sporunda yüksek rakımlara çıkıldıkça kulaklarda basınç hissi oluşması ve hatta bazen burun kanaması yaşanabilmesi
Buna göre yukarıdaki olaylardan hangileri doğrudan atmosfer basıncının etkisiyle açıklanabilir?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) I, II ve III

Cevap: D. Pipette hava emilince dışarıdaki atmosfer basıncı meyve suyunu yukarı iter. Lavabo pompası ağzına oturunca içerideki hava ile dışarıdaki atmosfer arasında oluşan basınç farkıyla çalışır. Yükseğe çıkıldıkça atmosfer basıncı düşer; bu da kulakta basınç hissi doğurur.

23. Kutup ayıları, karda rahatça yürüyebilen ve avlanabilen canlılardır. Bilim insanları, bu hayvanların geniş ve büyük pençelerinin karda batmadan hareket etmelerine nasıl yardımcı olduğunu araştırmışlardır. Kutup ayılarının pençelerinin sadece büyük olmakla kalmayıp aynı zamanda basık ve yayvan bir yapıya sahip olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum kutup ayılarının karda …………… artırdığı düşünülmektedir.
Verilen metnin bilimsel olarak doğru olması için boşluğun aşağıdakilerden hangisi ile doldurulması gerekir?
A) yere uyguladıkları ağırlığı azaltarak hareket kabiliyetini
B) karda oluşturdukları basıncı azaltarak hareket kabiliyetini
C) yürüme hızlarını artırarak avlanma yeteneklerini
D) pençelerinin hacmini azaltarak ısı kaybını önleme yeteneklerini

Cevap: B. Geniş ve yayvan pençe, ayının ağırlığını büyük bir yüzeye yayar. Karda oluşturduğu basınç azaldığı için ayı batmadan rahatça yürür.