8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 50-56-58-60 Cevapları Hecce Yayıncılık

Görsel 2.1’deki gibi insanların ten rengi, göz rengi ve yapısı, saç tipi gibi fiziksel özelliklerinin birbirinden farklı olmasının sebebi sizce ne olabilir?

Cevap: Bu özellikler anne ve babadan gelen kalıtsal bilgiyle, yani genlerle belirlenir. Her insan farklı gen birleşimine sahip olduğu için ten rengi, göz rengi ve saç tipi kişiden kişiye değişir.

DNA molekülünün yapısını daha iyi kavrayabilmeniz için aşağıdaki etkinliği yapınız.
Amaç: DNA molekülünün yapısını öğrenmek
Araç Gereç: Mor, turuncu, mavi ve pembe renkli boncuklar, 50 cm uzunluğunda kırmızı renkte iki kurdele, makas, iğne, iplik (İstediğiniz dört farklı renkte boncuk seçebilirsiniz.).
(Uyarı: İğne ve makası kullanırken dikkatli olunuz.)
(Uyarı: Mor ve pembe renkli boncukların sayısı birbirine eşit olmalıdır. Mavi ve turuncu renkli boncukların sayısı birbirine eşit olmalıdır.)
Etkinliğin Yapılışı
• Kurdelelerden birinin üzerine 3-4 cm aralıklarla boncukların dördünden de kullanacak şekilde istediğinize göre diziniz.
• Her renk boncuğu bir nükleotid olarak belirleyiniz. Örneğin mor boncuk adenin nükleotidini, mavi boncuk guanin nükleotidini temsil etsin.
• İkinci kurdeleye boncukları dizerken mor boncukların karşısına pembe, mavi boncukların karşısına turuncu boncuklar gelecek şekilde ikinci kurdeleyi oluşturunuz.
• İki kurdeleyi masanın üzerinde yan yana getirip boncukları birbirine iple tutturunuz.
• İki kurdeleyi bir arkadaşınızla karşılıklı uçlarından tutarak birbiri üzerine kıvırmaya başlayınız.
• Oluşturduğunuz sarmal yapı ile DNA’nın sarmal modelini karşılaştırınız.
(Bir sonraki etkinlik için bu modeli saklayınız.)

Cevap: Örnek sonuç: Birinci kurdeleye mor (adenin), mavi (guanin), pembe ve turuncu boncukları karışık sırayla dizdik. İkinci kurdelede mor boncuğun karşısına pembe, mavi boncuğun karşısına turuncu boncuk geldi. İki kurdeleyi iple bağlayıp birbiri üzerine kıvırınca merdiven gibi duran iki zincir çift sarmal bir yapıya dönüştü; bu yapı DNA’nın sarmal modeline çok benzedi.

1. Modelinizde kurdele neyi temsil etmektedir?

Cevap: Kurdele, DNA zincirinin omurgasını, yani fosfat ile deoksiriboz şekerinin art arda bağlanmasını temsil eder. Boncuklar bu omurgaya tutunan bazları gösterir.

2. Birinci kurdelede kullandığınız boncuk sayısı ile ikinci kurdelede kullandığınız boncuk sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır?

Cevap: İki kurdeledeki boncuk sayısı eşittir. Birinci kurdelede kaç mor boncuk varsa ikincide o kadar pembe, kaç mavi varsa o kadar turuncu boncuk bulunur.

3. Yaptığınız DNA modelinde boncukları karşılıklı olarak bir arada tutan iplikler neyi temsil etmektedir?

Cevap: İplikler, karşılıklı bazları birbirine bağlayan zayıf bağları, yani hidrojen bağlarını temsil eder.

Amaç: DNA molekülünün nasıl eşlendiğini öğrenmek.
Araç Gereç: Bir önceki etkinlikte hazırlamış olduğunuz DNA modeliniz, mor, turuncu, mavi ve pembe boncuklar, 50 cm uzunluğunda beyaz renkte iki kurdele, makas, iğne, iplik.
(Uyarı: İğne ve makası kullanırken dikkatli olunuz.)
Etkinliğin Yapılışı
• Bir önceki etkinlikte yapıp sarmal hâle getirdiğiniz DNA modelini bir ucundan açmaya başlayınız ve boncuklar arasındaki ipleri çözünüz.
• Serbest kalan zincirlerin karşısına beyaz renkli kurdeleleri koyunuz.
• Beyaz kurdelenin üzerine kırmızı kurdeledeki boncuk renklerini dikkate alarak mor boncuklar karşısına pembe, mavi boncuklar karşısına turuncu boncuklar gelecek şekilde sırayla boncukları geçiriniz.
• Bu işlemi kırmızı kurdelelerin her ikisi de eşlenene kadar devam ettiriniz.
• Boncukları iplikler ile bağladıktan sonra daha önceki etkinlikte olduğu gibi sarmal hâle getiriniz.
• Çalışmanızdan esinlenerek DNA’nın kendisini nasıl eşlediğini arkadaşlarınızla tartışınız.

Cevap: Örnek sonuç: Modeli açınca iki ayrı kırmızı kurdele kaldı. Her birinin yanına beyaz bir kurdele koyup boncukları eşleştirdik: mor karşısına pembe, mavi karşısına turuncu. Sonunda her kırmızı kurdele kendi beyaz eşiyle birleşti ve iki ayrı sarmal model oluştu. Tartışmada, DNA’nın iki zincirinin ayrılıp her birinin karşısına yeni bir zincir kurulduğunu, böylece aynı DNA’dan iki tane çıktığını söyledik.

1. Etkinliğiniz bitince elinizde kaç tane DNA modeli oldu? Bu durumun sebebini açıklayınız.

Cevap: İki tane DNA modeli oldu. İlk model açılınca her kırmızı zincire beyaz bir tamamlayıcı zincir eklendi. Böylece her biri bir eski ve bir yeni zincirden oluşan iki molekül ortaya çıktı.

2. Oluşturduğunuz DNA modellerinin nükleotid dizilimlerinin sayılarını karşılaştırınız.

Cevap: İki modelde de aynı sayıda ve aynı diziliş sırasında boncuk (nükleotid) var. İkisinin de baz dizilimi ilk modelle aynıdır.

A. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi DNA’nın yapısında bulunan yapılardan biri değildir?
A) Fosfat
B) Guanin
C) Timin
D) Urasil

Cevap: D) Urasil.

2. I. Kendini eşleyemez.
II. Sarmal yapıdadır.
III. Çift zincirden oluşur.
DNA hakkında yukarıda verilen bilgilerden hangileri yanlıştır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) II ve III
D) I ve III

Cevap: A) Yalnız I.

3. DNA hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) En küçük yapı birimi organik bazdır.
B) Karşılıklı zincirleri arasında zayıf bağlar bulunur.
C) Adenin organik bazı karşısına timin bazı gelir.
D) Toplam şeker sayısı nükleotid sayısına eşittir.

Cevap: A) En küçük yapı birimi organik bazdır.

B. Aşağıdaki çerçevenin içerisine bir DNA modeli çiziniz. Çizdiğiniz model üzerinde nükleotid, gen ve DNA’yı göstererek bunlar arasındaki ilişkiyi yazınız.

Cevap: Çerçeveye iki yan zinciri ve aralarındaki basamakları (A-T, G-C bazları) olan bir merdiven biçiminde DNA çizilir. Tek bir fosfat-şeker-baz takımı “nükleotid”, belirli bir özelliği taşıyan nükleotid dizisi “gen”, bütün molekül “DNA” diye işaretlenir. Çizgilere şunu yazarız:

• Nükleotid, DNA’nın yapı birimidir; fosfat, şeker ve organik bazdan oluşur.
• Nükleotidler art arda dizilerek geni oluşturur.
• Genler bir araya gelerek DNA’yı oluşturur: nükleotid, gen, DNA şeklinde küçükten büyüğe sıralanır.

C. Aşağıda bir DNA parçasına ait nükleotidlerden bazıları verilmiştir. Bu DNA kendini eşlediğinde oluşacak DNA’ları eski ve yeni zincirleri göstererek aşağıdaki kutuya çiziniz.

Cevap: Verilen parçada 1. zincirin bazları yukarıdan aşağıya T, A, C, C, G, G’dir; karşıdaki 2. zincir A, T, G, G, C, C olmalıdır. Kendini eşleyince iki DNA oluşur:

• 1. DNA: eski zincir T, A, C, C, G, G (1. zincir) ile yeni zincir A, T, G, G, C, C.
• 2. DNA: eski zincir A, T, G, G, C, C (2. zincir) ile yeni zincir T, A, C, C, G, G.