8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 61-67-69-72 Cevapları Hecce Yayıncılık
9 dk okuma 0 yorum
8. sınıf Fen Bilimleri ders kitabının “DNA ve Genetik Kod” ünitesinin ikinci bölümü “Kalıtım”, 61. sayfadaki 2. Bölüm kapağıyla başlar. Bu yazıda 61-67-69-72. sayfalardaki sorular, çaprazlama örnekleri, 3. Etkinlik ve Bölüm Sonu Değerlendirmesi cevaplanıyor. 62-66-68-70-71. sayfalar Mendel, alel, genotip, fenotip, çaprazlama, cinsiyet kalıtımı ve akraba evlilikleri bilgi sayfalarıdır; 68. sayfadaki 2. Örnek ise çözümüyle birlikte basılıdır. Bu sayfalarda cevaplanacak boşluk yoktur. 8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 61-67-69-72 Cevapları Hecce Yayıncılık yazısında bilgi sorularının altındaki sarı “Neden?” notuna dokunarak çözümün gerekçesini okuyabilirsiniz. Kişisel soruda ve etkinlik ölçümlerinde verdiğimiz cevaplar örnektir.
Kalıtım Konusu Cevapları
Anne ve babadan gelen genler çocuğun özelliklerini belirler. Bir karakteri oluşturan alellerden baskın olan dış görünüşte kendini gösterir, çekinik olan ancak iki tane bir araya gelince ortaya çıkar. Çaprazlamalarda Punnett karesiyle yavruların genotip ve fenotip oranları bulunur; cinsiyet ise babadan gelen X ya da Y kromozomuyla belirlenir.
Sayfa 61 Cevapları
Bu sayfada: 2. Bölüm “Kalıtım” açılıyor. Anne, baba ve iki çocuğun fotoğrafına bakıp ailemizdeki benzerlikleri düşünüyoruz.
Siz mi ebeveyninize daha çok benziyorsunuz yoksa kardeşiniz mi benziyor? Hangi özelliğiniz annenize, hangi özelliğiniz babanıza daha çok benziyor? Söyleyiniz. Görsel 2.13’teki bireylerin dış görünüşlerinin benzerlikleri için ne söylersiniz?
Cevap: Ben anneme daha çok benziyorum, kardeşim ise babama. Göz rengim ve gülüşüm annemden, boyum ve kaşlarım babamdan geldi. Fotoğraftaki anne, baba ve çocukların koyu saçları ve yüz hatları birbirine benziyor; çünkü çocuklar genlerinin yarısını anneden, yarısını babadan alır. (Örnek cevaptır; kendi ailenize göre yazabilirsiniz.)
Sayfa 67 Cevapları
Bu sayfada: Tek karakter çaprazlamalarının ardından “1. Örnek” sorusunu kutuya kendimiz çözüyoruz; sayfanın altındaki “1. Çözüm” ile kontrol edebiliriz. 66. sayfada çaprazlamanın Punnett karesiyle gösterimi anlatılıyor.
1. Örnek
Bezelyelerde çiçek rengine etki eden iki renk aleli vardır. Bunlardan biri mor diğeri de beyaz renk alelidir. Mor renk aleli, beyaz renk aleli üzerinde baskındır. Mor çiçekli iki melez bezelye çaprazlandığında oluşan bezelyelerin genotip ve fenotipini bulunuz.
Cevap: Mor aleli B, beyaz aleli b ile gösterelim. Mor çiçekli iki melez bezelyenin genotipi Bb × Bb’dir. Punnett karesi BB, Bb, Bb, bb verir.
- Genotip: 1 BB : 2 Bb : 1 bb (BB ve bb saf döl, Bb melez).
- Fenotip: 3 mor çiçekli : 1 beyaz çiçekli (%75 mor, %25 beyaz).
Neden?
Her melez ebeveyn B ve b gametlerinden birini eşit olasılıkla verir. Dört birleşmeden üçünde en az bir B aleli bulunur ve baskın alel mor rengi gösterir. Yalnızca bb genotipli yavru beyaz olur.
Sayfa 69 Cevapları
Bu sayfada: “3. Örnek” sorusunu kutuya çözüyoruz; ardından saç şeklinin kalıtımıyla ilgili soruyu çaprazlama bilgimizle tartışıyoruz. “3. Etkinlik” poşet ve kâğıt karelerle çaprazlama yapıp sonuçları tabloya işaretlememizi, dört etkinlik sorusunu cevaplamamızı ister.
3. Örnek
Bezelyelerde uzun boyluluk aleli, kısa boyluluk aleline baskındır. Saf döl uzun boylu bezelye ile saf döl kısa boylu bezelyeyi çaprazlayınız. Elde ettiğiniz bireyin fenotip ve genotipini belirledikten sonra bu yavru bireyleri kendi aralarında çaprazlayarak elde edeceğiniz ikinci kuşak bireylerin fenotip ve genotiplerini belirtiniz.
Cevap: Uzun boy aleli T, kısa boy aleli t olsun. Saf döl uzun boylu TT ile saf döl kısa boylu tt çaprazlanır.
- 1. kuşak: Bütün yavrular Tt’dir. Genotipleri melez, fenotipleri uzun boyludur.
- 2. kuşak: Tt × Tt çaprazlamasından TT, Tt, Tt, tt çıkar. Genotip oranı 1 TT : 2 Tt : 1 tt, fenotip oranı 3 uzun boylu : 1 kısa boylu olur.
Neden?
Saf döl bireylerin gametleri yalnızca tek tip alel taşır: biri hep T, öteki hep t verir. Bu yüzden ilk kuşak tek tip (Tt) olur. Tt bireyler T ve t gametleri ürettiği için ikinci kuşakta dört birleşme görülür; kısa boy yalnızca tt’de ortaya çıkar.
Örneğin saçların kıvırcık olmasına etki eden alel baskındır. Annenizin saçları kıvırcık ise sizin saçlarınız da kıvırcık olabilir. Annenizin saçları kıvırcık olmasına rağmen sizin saçlarınız düz olabilmektedir. Bunun sebebi ne olabilir? Bu soruyu çaprazlama bilgilerinizle sınıfınızda tartışarak cevaplayınız.
Cevap: Kıvırcık saç aleline V, düz saç aleline v diyelim; V baskındır. Annenin saçı kıvırcık görünse de genotipi Vv olabilir. Böyle bir anne çocuğuna v aleli verebilir. Babadan da v gelirse çocuğun genotipi vv olur ve saçı düz çıkar. Vv × vv çaprazlamasında yavruların yarısı kıvırcık (Vv), yarısı düz saçlı (vv) olur.
Neden?
Çekinik alel, baskın alelin yanında dışarıdan görünmez; ama ebeveyn onu taşıyor ve çocuğuna aktarabiliyor. Düz saç ancak iki çekinik alel (vv) bir araya gelince ortaya çıkar. Bu yüzden kıvırcık saçlı bir annenin düz saçlı çocuğu olabilir.
3. Etkinlik: Çaprazlama Yapıyorum
Tek karakter çaprazlamasını pekiştirmek için aşağıdaki etkinliği yapınız.
Amaç: Tek karakter çaprazlamasını kavramak.
Araç Gereç: Sarı ve yeşil renkli karton veya kâğıt, kalem, makas, poşet (2 adet), etiket, cetvel.
Etkinliğin Yapılışı
• Etiketlerden birine erkek, diğerine dişi yazınız ve etiketleri poşetlere ayrı ayrı yapıştırınız.
• Sarı ve yeşil karton veya kâğıtları 1 X 1 cm olacak şekilde 50 tane kareye bölüp kesiniz. (50 sarı, 50 yeşil kareniz olacak.)
• Sarı renkli karelere (A), yeşil renkli olanlara (a) yazınız. (A harfi sarı tohum alelini, a harfi yeşil tohum alenini temsil etmektedir.)
• Poşetlerin her birine 25 sarı ve 25 yeşil kare parçaları koyunuz.
• Önce dişi yazan poşetten, daha sonra erkek yazan poşetten rastgele birer kâğıt çekiniz. Kâğıtları poşete geri atmayınız.
• Çektiğiniz kâğıtlarda yazan harfleri yan yana getirdiğinizde oluşan durumu aşağıdaki tabloya işaretleyiniz.
• Poşetlerdeki kâğıtlar bitinceye kadar bu işlemi tekrarlayınız.
Cevap: Örnek sonuç: 50 çekilişte 13 kez AA, 24 kez Aa, 13 kez aa çıktı. Toplam 50’dir.
- Genotip: AA 13 çekiliş, Aa 24 çekiliş, aa 13 çekiliş.
- Toplam: 13 + 24 + 13 = 50.
Neden?
Her poşette 25 A ve 25 a vardır ve kâğıtlar geri atılmaz; bu yüzden AA ve aa sayıları her zaman birbirine eşit çıkar, kalan çekilişler Aa olur. Beklenen oran 1 : 2 : 1’dir ve 50 çekilişte yaklaşık 12,5 AA, 25 Aa, 12,5 aa demektir.
Etkinlik Soruları
1. Sarı ve yeşil kâğıtlara yazılan harflerin neyi temsil ettiğini söyleyiniz.
Cevap: Sarı kâğıttaki A harfi baskın alel olan sarı tohum rengini, yeşil kâğıttaki a harfi çekinik alel olan yeşil tohum rengini temsil eder. İki poşet de anne ve babanın üreme hücrelerini gösterir; çektiğimiz iki kâğıt yavrunun genotipidir.
2. Elde ettiğiniz sonuçlara göre genotip oranlarını yazınız.
Cevap: AA 13/50 (%26), Aa 24/50 (%48), aa 13/50 (%26). Oran yaklaşık 1 : 2 : 1’dir.
Neden?
İki melez (Aa) bireyin çaprazlanmasında AA, Aa, Aa, aa oluşur; beklenen yüzdeler %25, %50, %25’tir. Elde ettiğimiz sayılar bunlara çok yakındır.
3. Elde ettiğiniz sonuçlara göre fenotipleri ve fenotip oranlarını yazınız.
Cevap: Sarı tohumlular AA ve Aa’dan oluşur: 13 + 24 = 37 (%74). Yeşil tohumlular aa’dır: 13 (%26). Oran yaklaşık 3 sarı : 1 yeşildir.
Neden?
Sarı aleli baskın olduğu için A taşıyan her birey sarı görünür. Yeşil renk ancak iki çekinik alel (aa) bir araya gelince ortaya çıkar; beklenen oran 3 : 1’dir.
4. Baskın fenotipli bireylerin genotipleri arasındaki farklılığı açıklayınız.
Cevap: Sarı tohumlu bireyler iki genotipten biri olabilir. AA’da iki alel de baskındır, bu birey saf dölüdür. Aa’da baskın alelin yanında çekinik alel de vardır, bu birey melezdir. Dışarıdan ikisi aynı görünür; Aa birey yavrularına a aleli aktarabilir, AA birey aktaramaz.
Sayfa 72 Cevapları
Bu sayfada: 70. sayfadaki cinsiyet kalıtımı ve 71. sayfadaki akraba evliliklerinin genetik sonuçları bilgi sayfalarıdır; soru yoktur. Bölüm Sonu Değerlendirmesi’nin A’sında SS, Ss, Ss ve ss genotipli yavruları veren bezelye çaprazlamasının ebeveynlerini buluyor, bir ailenin üçüncü çocuğunun erkek olma ihtimalini hesaplıyoruz. B’de Mendel, çaprazlama ve genotiplerle ilgili üç soruyu işaretliyoruz.
Bölüm Sonu Değerlendirmesi
A. 1. Aşağıda çaprazlama sonucu oluşan bezelyelerin genotipleri verilmiştir. Çaprazlamadaki boşlukları doldurunuz.
Cevap:
- Dişi birey: Ss
- Erkek birey: Ss
- Dişi bireyin gametleri: S ve s
- Erkek bireyin gametleri: S ve s
Neden?
Yavrular arasında hem SS hem ss var. SS’nin her iki S’si, ss’nin her iki s’si ebeveynlerden gelmiş olmalı; yani ikisinin de hem S hem s taşıması gerekir. Böylece ikisi de Ss’dir ve S ile s gametleri verir. Dört birleşme SS, Ss, Ss, ss olur.
2. Bir ailenin 2 tane kız çocuğu vardır. 3. çocuklarının erkek olma ihtimalini bulunuz.
Cevap: 1/2, yani %50. Anne hep X taşıyan yumurta, baba X ya da Y taşıyan sperm verir. Babadan Y gelirse çocuk erkek (XY), X gelirse kız (XX) olur.
Neden?
Her doğum bağımsız bir olaydır; önceki çocukların cinsiyeti sonrakini etkilemez. Spermlerin yarısı X, yarısı Y taşıdığı için erkek olma ihtimali her seferinde 1/2’dir.
B. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Mendel’in deneylerinde bezelye bitkisini seçme nedeni aşağıdakilerden hangisi değildir?
A) Kolay ve kısa sürede yetiştirilebilmesi
B) Farklı karakterlerinin olması
C) Çiçeklerinin güzel olması
D) Birbirinden kolaylıkla ayırt edilebilen bireyler elde edilmesi
Cevap: C) Çiçeklerinin güzel olması.
Neden?
Mendel bezelyeyi çabuk yetiştiği, birbirinden kolay ayırt edilen karakterleri olduğu ve ayırt edilebilir bireyler verdiği için seçti. Çiçeğin güzelliği deney için bilimsel bir ölçüt değildir.
2. İki yuvarlak tohumlu bezelyenin çaprazlanması sonucunda buruşuk tohumlu bezelye elde edilmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
A) Çaprazlanan yuvarlak tohumlu bezelyelerden birinin saf döl olması
B) Çaprazlanan yuvarlak tohumlu bezelyelerden birinin melez birinin baskın döl olması
C) Çaprazlanan yuvarlak tohumlu bezelyelerin ikisinin de melez döl olması
D) Çaprazlanan yuvarlak tohumlu bezelyelerde buruşuk tohumlunun baskın olması
Cevap: C) Çaprazlanan yuvarlak tohumlu bezelyelerin ikisinin de melez döl olması.
Neden?
Buruşuk tohum çekiniktir ve yavruda ancak iki çekinik alel (yy) bulunursa görünür. İki yuvarlak ebeveynden de y alelinin gelmesi için ikisinin de Yy olması gerekir. Ebeveynlerden biri saf döl (YY) olsaydı yavrularda hep Y bulunurdu.
3. Yandaki tabloda bazı canlılara ait özelliklerin genotipleri harflerle gösterilmiştir.
Bazı Canlılara Ait Genotipler: Bb, AA, dd, DD, Cc, Ee
Buna göre verilen genotiplerin melez ya da saf döl olma özelliklerine göre gruplandırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Melez Döl: Bb, Cc, DD; Saf Döl: dd, AA, Ee
B) Melez Döl: Aa, Bb, DD, Cc, Ee; Saf Döl: dd
C) Melez Döl: Bb, Cc, Ee; Saf Döl: dd, DD, AA
D) Melez Döl: AA, dd, DD; Saf Döl: Bb, Cc, Ee
Cevap: C) Melez Döl: Bb, Cc, Ee; Saf Döl: dd, DD, AA.
Neden?
Aynı harfin büyüğü ile küçüğünü birlikte taşıyan genotipler (Bb, Cc, Ee) melezdir. İki aleli de aynı olanlar (AA, DD, dd) saf döldür. Tabloda “Aa” genotipi yoktur; B şıkkı bu yüzden de elenir.
Soru sor ya da yorum yaz