8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 91-92-93-94 Cevapları Hecce Yayıncılık

A. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Nükleotid, gen, DNA ve kromozom kavramları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.

Cevap: Bu dört yapı küçükten büyüğe doğru birbirini kapsar. Nükleotidler art arda dizilerek DNA zincirini kurar; gen, DNA’nın bir özelliği şifreleyen parçasıdır. DNA, proteinlerle sarılıp kısalarak kromozomu oluşturur. Sıra: nükleotid, gen, DNA, kromozom.

2. DNA kendini nasıl eşler? Şekil çizerek açıklayınız.

Cevap: Önce çift zincirli DNA ortadan fermuar gibi açılır. Her ayrılan zincirin karşısına serbest nükleotidler baz eşleşme kuralına uygun gelir (A’nın karşısına T, G’nin karşısına C). Sonuçta aynı dizilimde iki DNA oluşur; her birinde bir eski, bir yeni zincir bulunur. Defterimizde bir DNA’yı iki ince çizgiyle gösterip ayrılan zincirleri ve yeni gelen nükleotidleri farklı renkle çizebiliriz.

3. Fenotip ve genotip kavramlarının anlamı nedir? Açıklayınız.

Cevap: Fenotip, canlının gözle görülen özelliklerinin tümüdür (göz rengi, boy gibi). Genotip ise canlının sahip olduğu genlerin, yani alel çiftlerinin tümüdür. Fenotip genotipe ve çevreye bağlı olarak ortaya çıkar.

4. Saf döl ve melez döl kavramlarının anlamı nedir? Açıklayınız.

Cevap: Saf döl (homozigot), bir karakter için aynı iki alele sahip bireydir (AA ya da aa). Melez döl (heterozigot) ise aynı karakter için birbirinden farklı iki alel taşıyan bireydir (Aa).

5. Baskın gen, çekinik gen kavramlarının anlamı nedir? Açıklayınız.

Cevap: Baskın gen, bir tane bile bulunsa etkisini fenotipte gösterir. Çekinik gen ise yalnızca iki alelinin de çekinik olduğu durumda fenotipte görünür; baskın bir alelle birlikteyken gizli kalır.

6. Mendel, çaprazlamalarda neden bezelye kullanmıştır? Açıklayınız.

Cevap: Bezelye kısa sürede büyür, kolay yetişir ve her bitkiden çok sayıda tohum alınır. Ayrıca tohum rengi, çiçek rengi, boy gibi karşıt özellikleri belirgindir; bu yüzden sonuçlar nesiller boyunca rahatça sayılıp karşılaştırılabilir.

7. Mutasyon nedir?

Cevap: Mutasyon, DNA dizilimindeki ya da kromozom yapısındaki kalıcı değişikliktir. Radyasyon, bazı kimyasallar gibi etkenlerle ya da kendiliğinden oluşabilir.

8. Modifikasyon nedir?

Cevap: Modifikasyon, genler değişmediği hâlde beslenme, sıcaklık, ışık gibi çevre koşullarının canlının dış görünüşünde yarattığı geçici değişikliktir.

9. Mutasyonla modifikasyon arasında ne gibi farklılıklar vardır? Açıklayınız.

Cevap: Mutasyonda gen ya da kromozom yapısı değişir, bu değişim kalıcıdır ve üreme hücrelerinde olursa yavrulara geçer. Modifikasyonda genotip aynı kalır, değişim yalnızca çevre etkisi sürdükçe görülür ve sonraki nesillere aktarılmaz.

10. Adaptasyon nedir? Örnek vererek açıklayınız.

Cevap: Adaptasyon, canlının yaşadığı ortamda hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerin tümüdür. Örnek: Kaktüsün yapraklarının diken hâline gelmesi su kaybını azaltır, bu sayede kaktüs çölde yaşayabilir.

11. Biyoteknolojinin yararlı ve zararlı yönlerini söyleyiniz.

Cevap: Yararlı yönleri: İnsülin ve aşı gibi ilaçların üretilmesi, gen tedavisi ve hastalıklara dayanıklı, verimli bitki ve hayvanların elde edilmesi. Zararlı olabilecek yönleri: Genetiği değiştirilmiş ürünlerin insan sağlığına ve doğal yaşama etkilerinin tam bilinmemesi, alerji riski ve etik tartışmalar.

B. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına “D”, yanlış olanların yanına “Y” yazınız.
1. Canlılar kendi benzerini meydana getirir.
2. Kalıtsal karakterlerin nesilden nesile aktarılmasına kalıtım adı verilir.
3. DNA, hücreyi yöneten büyük bir moleküldür.
4. DNA’nın yapısında altı farklı nükleotid vardır.
5. Bir DNA zincirinde guanin nükleotid sayısı, timin nükleotid sayısına eşittir.
6. Nükleotidler, DNA’nın temel yapı birimleridir.
7. DNA molekülünde her zaman adenin karşısına guanin nükleotidi gelir.
8. Radyasyon ve bazı kimyasallar, mutasyonlara sebep olabilir.
9. Kromozomların, kalıtsal bir karakterin yavru bireylere aktarılmasını sağlayan bölümü gendir.
10. Klonlama ile oluşan canlılar birbirinden farklıdır.
11. Bir nükleotidin ismi organik baza göre söylenir.
12. Vücut hücrelerinde meydana gelen mutasyonlar sadece bireyleri etkiler.
13. Anne ve babanızdan kalıtım yoluyla aldığınız genler genotipinizi meydana getirir.
14. Biyoteknolojik yöntemler kullanılarak faydalı maddelerle zenginleştirilmiş bitkiler üretilebilmektedir.
15. DNA’da nükleotidler tekli sarmal yapı oluşturur.
16. Fenotipte etkisini gösteren genlere baskın alel denir.
17. Genotipte olup fenotipte etkisini gösteremeyen genlere çekinik alel denir.
18. Genotipinde hem baskın hem de çekinik alel taşıyan bireylere melez adı verilir.
19. Bir canlının hücrelerine, başka bir canlıdan gen yerleştirilmesine gen aktarımı denir.
20. İnsanda çocuğun cinsiyeti, anneden gelen eşey kromozomu ile belirlenir.
21. Canlının dış görünüşünde çevrenin etkisi ile meydana gelen değişikliklere modifikasyon denir.
22. Canlının belli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerin tümüne adaptasyon denir.

Cevap:

• 1. (D)
• 2. (D)
• 3. (D)
• 4. (Y) Doğrusu: DNA’nın yapısında dört farklı nükleotid vardır.
• 5. (Y) Doğrusu: Çift sarmalda guanin, karşı zincirdeki sitozinle eşleşir; guanin sayısı sitozin sayısına eşittir.
• 6. (D)
• 7. (Y) Doğrusu: Adenin nükleotidinin karşısına timin nükleotidi gelir.
• 8. (D)
• 9. (D)
• 10. (Y) Doğrusu: Klonlama ile oluşan canlıların kalıtsal yapısı birbirinin aynısıdır.
• 11. (D)
• 12. (D)
• 13. (D)
• 14. (D)
• 15. (Y) Doğrusu: DNA’da nükleotidler çift sarmal yapı oluşturur.
• 16. (D)
• 17. (D)
• 18. (D)
• 19. (D)
• 20. (Y) Doğrusu: İnsanda çocuğun cinsiyeti babadan gelen eşey kromozomu ile belirlenir.
• 21. (D)
• 22. (D)

C. Aşağıdaki ifadelerde noktalı yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.
fosfat, genotip, kalıtım, modifikasyon, fenotip, organik baz, adaptasyon, adenin, mutasyonlar, çekinik, kalıtsal, timin, baskın, timin, fosfat, sitozin, mutasyon, GDO, nükleotidlerden, deoksiriboz şekeri, klonlama, kalıtımsal, genetik mühendisliği

Cevap:

• 1. Özelliklerin bir kuşaktan bir sonraki kuşağa geçmesine kalıtım adı verilir.
• 2. DNA nükleotidlerden oluşur.
• 3. DNA’nın yapısında, adenin, timin, guanin ve sitozin bazları bulunur.
• 4. Bir nükleotidin yapısında organik baz, deoksiriboz şekeri ve fosfat bulunur.
• 5. Çift sarmallı yapıda adenin nükleotidinin karşısına timin, guanin nükleotidinin karşısına sitozin gelir.
• 6. DNA molekülü, yavru bireylere kalıtsal özellikleri taşır.
• 7. DNA zincirinde fosfat ve şeker sayıları birbirine eşittir.
• 8. DNA dizilimindeki ve kromozomlardaki değişiklikler mutasyonlar olarak adlandırılır.
• 9. Biyoteknolojik yöntemlerle genetik yapısı değiştirilmiş canlılara GDO denilmektedir.
• 10. Canlıların dış görünüşüne fenotip denir.
• 11. Canlının tüm gen yapısına genotip denir.
• 12. Fenotipte etkisini gösteren alele baskın alel denir.
• 13. Genotipte olup fenotipte etkisini gösteremeyen alele çekinik alel denir.
• 14. Canlının dış görünüşünde çevrenin etkisi ile meydana gelen değişikliklere modifikasyon denir.
• 15. Canlının belli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerin tümüne adaptasyon denir.

Ç. Aşağıdaki tanımları uygun kavramlar ile eşleştiriniz.
1. DNA’nın belirli bir kısmını oluşturan nükleotid dizisidir.
2. Canlının, genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüşüdür.
3. Bir karakter için anne ve babadan gelen genlerin farklı olması durumudur.
4. İnsanda cinsiyeti belirleyen kromozomlardır.
5. DNA’nın yapısının bozulmasıdır.
6. Canlının bulunduğu ortamda yaşama ve üreme şansını artıran durumdur.
7. Aynı türe ait canlılar arasında görülen farklılıktır.
8. Canlıların kalıtsal özelliklerini değiştirerek onlara yeni özellikler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim dalıdır.
a. mutasyon, b. melez döl, c. adaptasyon, ç. fenotip, d. genetik mühendisliği, e. varyasyon, f. gen, g. eşey kromozomları, h. genotip, ı. modifikasyon

Cevap:

• 1 → f (gen)
• 2 → ç (fenotip)
• 3 → b (melez döl)
• 4 → g (eşey kromozomları)
• 5 → a (mutasyon)
• 6 → c (adaptasyon)
• 7 → e (varyasyon)
• 8 → d (genetik mühendisliği)

D. Çift iplikli DNA’nın baz dizilimi Şekil 1’de verilmiştir. Şekil 1’deki DNA kendini eşlediğinde oluşacak ipliklerdeki bazları yazınız. (Orijinal DNA iplikleri ve yeni oluşan iplikler için farklı renk kalemler kullanabilirsiniz.)

Cevap:

• 1. DNA molekülü, orijinal DNA 1. iplik (yukarıdan aşağıya): A, T, C, G, G, A, C, A, C, G, T, T, A, C
• 1. DNA molekülü, yeni DNA ipliği: T, A, G, C, C, T, G, T, G, C, A, A, T, G
• 2. DNA molekülü, yeni DNA ipliği: A, T, C, G, G, A, C, A, C, G, T, T, A, C
• 2. DNA molekülü, orijinal DNA 2. iplik: T, A, G, C, C, T, G, T, G, C, A, A, T, G

E. Aşağıda mutasyon ve modifikasyona ait Venn şeması verilmiştir. Kutucuklarda yazan ifadelerin numaralarını Venn şemasına yazınız.
1. Fenotip değişir.
2. Üreme hücrelerinde olursa yavrulara aktarılır.
3. Genotip değişir.
4. Yavrulara kesinlikle aktarılamaz.

Cevap:

• Yalnız modifikasyon: 4
• Ortak bölge: 1
• Yalnız mutasyon: 2 ve 3

F. Aşağıda bazı çaprazlamalar verilmiştir. Bu çaprazlamalara göre bulduğunuz sonuçları boş bırakılan kısımlara örnekteki gibi yazınız.
1. AA x Aa: Genotip çeşidi 2, fenotip çeşidi ……
2. Bb x Bb: Genotip çeşidi ……, fenotip çeşidi ……
3. Dd x dd: Genotip çeşidi ……, fenotip çeşidi 2

Cevap:

• 1. AA x Aa: Genotip çeşidi 2 (AA, Aa), fenotip çeşidi 1
• 2. Bb x Bb: Genotip çeşidi 3 (BB, Bb, bb), fenotip çeşidi 2
• 3. Dd x dd: Genotip çeşidi 2 (Dd, dd), fenotip çeşidi 2

G. Aşağıda verilen görseli inceleyerek harflerle belirtilmiş kısımların adlarını ilgili yerlere yazınız.

Cevap:

• a. Hücre
• b. Çekirdek
• c. Kromozom
• ç. Gen
• d. DNA
• e. Nükleotid