5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 26-27-28-30-31-34 Cevapları 1. Kitap

Ay, birer hafta arayla gözlemlendiğinde neden farklı şekillerde görülür? Fikirlerinizi yazınız.

Cevap: Ay, Dünya’nın çevresinde dolanırken Güneş’e göre yer değiştirir. Dünya’dan görünen aydınlık kısmı her hafta farklı olduğu için şekli değişir.

Ay’ın yapısı ve hareketleri hakkında merak ettiklerinizi yazınız.

Cevap: Ay’ın yüzeyinde neden bu kadar çok çukur olduğunu merak ediyorum. Dünya’nın çevresinde ne kadar sürede döndüğünü de öğrenmek istiyorum.

Aşağıdaki Ay görsellerini inceleyerek soruları cevaplayınız.
a. Ay’ın şeklini tanımlayınız.

Cevap: Ay küre şeklindedir. Yüzeyi çukurlarla ve tepelerle kaplıdır.

b. Ay’a gittiğinizi hayal ediniz. Ay yüzeyinde neler görürdünüz?

Cevap: Çukurlu, tozlu ve taşlı bir yüzey görürdüm. Gökyüzü simsiyah, Dünya ise uzakta mavi bir top gibi olurdu.

c. Ay yüzeyinde gözlemlenen çukur alanlar nasıl oluşmuş olabilir?

Cevap: Gök taşları Ay’a çarpmıştır. Ay’ın havası çok ince olduğu için taşlar yavaşlamadan düşer ve çukur açar.

Ay’ı gözlemlemek ve Ay’ın özellikleri hakkında bilgi toplamak için aşağıdaki etkinliği yapınız.
Ay Gözlemi
Malzemeler: A4 kâğıdı ya da not defteri; dürbün, teleskop, fotoğraf makinesi ya da telefon kamerası
Etkinliğin Yapılışı
– Evinizin bahçesi gibi güvenli ve açık alanlarda Ay’ı gözlemleyiniz.
– Gözleminizi doğrudan, dürbün veya teleskop kullanarak yapabilirsiniz.
– Gözleminiz sırasında fotoğraf makinesi ya da cep telefonu kamerasını kullanarak Ay’ın fotoğraflarını çekebilirsiniz.
– Ayrıca Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketi ile ilgili güvenilir genel ağ kaynaklarından araştırmanızı yaparak bilgi toplayınız.
– Elde ettiğiniz bilgilere dayanarak Ay’ın niteliklerini yazınız, Dünya’dan görünümünü A4 kâğıdına çiziniz.
– Ulaştığınız bilgileri çeşitli kaynaklardan test ederek doğrulayınız.
– A4 kâğıdınızdaki bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.
– Topladığınız bilgilerden ve çektiğiniz fotoğraflardan yola çıkarak ileride sunmak üzere arkadaşlarınızla şiir, öykü, slogan, şarkı yazınız ya da afiş tasarlayınız.

Cevap: Örnek not: Ay, Dünya’nın doğal uydusudur. Küre şeklindedir ve yüzeyi kraterlerle doludur. Kendi ışığı yoktur; Güneş’ten gelen ışığı yansıtır. Dünya’dan bakınca şekli günden güne değişir. Akşam bahçeden bakınca Ay’ı ince bir hilal olarak gördüm; A4 kâğıdına parlak kısmı sarıya, karanlık kısmı griye boyayarak çizdim ve tarihi yazdım. Bilgilerimi iki güvenilir kaynakla karşılaştırıp doğruladım.

Ay’ın Hareketleri ve Görünen Yüzü
Malzemeler: Tahta kalemi ve kurşun kalem, A4 kâğıdı
Etkinliğin Yapılışı
– Üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturunuz.
– Arkadaşlarınızdan biri Dünya’yı, biri Ay’ı temsil etsin, diğer arkadaşınız da gözlem yaparak gözlemlerini A4 kâğıdına not alsın.
– Arkadaşlarınızla yardımlaşarak sınıf zeminine tahta kalemi ile büyük bir çember çiziniz.
– Dünya’yı temsil eden arkadaşınız çemberin ortasında dursun, Ay’ı temsil eden arkadaşınız da çemberin çizgisinde dursun.
– Dünya’yı temsil eden arkadaşınız bulunduğu noktada yavaşça kendi ekseni etrafında dönmeye başlasın. Ay’ı temsil eden arkadaşınız etkinlik boyunca Dünya’yı temsil eden arkadaşınıza bakıp yavaşça bir tam turunu tamamlasın.
– Gözlem yapan arkadaşınız, Dünya ve Ay’ın bu hareketlerini A4 kâğıdına çizsin ve bu hareketlerle ilgili notlar alsın.
– Dünya ve Ay bir turunu tamamladığında etkinliği sona erdiriniz.
Değerlendirme
a. Dünya’yı temsil eden arkadaşınız, diğer arkadaşınızın hep aynı yüzünü görmüştür. Bu durum Ay’ın hareketlerinin hangi özelliği ile ilgilidir?

Cevap: Ay’ın dönme ve dolanma sürelerinin yaklaşık eşit olmasıyla ilgilidir.

b. Ay’ın dönme ve dolanma hareketleri ile yönlerini aşağıdaki alana çiziniz.

Cevap: Ortaya Dünya çizilir. Çevresine kesikli bir yörünge çizilip üzerine Ay yerleştirilir. Yörüngeye Ay’ın dolanma yönünü gösteren bir ok, Ay’ın üzerine de dönme yönünü gösteren küçük bir ok konur. İki ok da saatin dönme yönünün tersini gösterir.

Türk-İslam bilim insanı Ali Kuşçu ve Caca Bey ile ilgili güvenilir kaynaklardan araştırmalar yapınız. Ayrıca Ay’ın yüzeyindeki Taurus (Toros) sıradağlarının üzerinde yer alan kraterlere verilen Türk isimlerini araştırarak arkadaşlarınıza sununuz.

Cevap: Örnek araştırma notu:

• Ali Kuşçu: Matematik ve astronomi bilgini olan Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmet’in isteğiyle İstanbul’a gelip Ayasofya Medresesi’nde müderrislik yapmıştır. “Fethiye” adlı kitabında Dünya, Güneş ve gezegenlerin konumlarını anlatmıştır.
• Caca Bey: Anadolu’da kendi adıyla bir medrese yaptırmıştır. Bu medrese gökyüzünü gözlemek için tasarlanmıştır; kubbesinin üstü açıktı ve altında su dolu bir kuyu vardı.
• Kraterler: Ay’daki bazı kraterler Türk-İslam bilginlerinin adını taşır. Örneğin Uluğ Bey ve Biruni adlı kraterler vardır.

Numaralandırılmış ifadelerde anlatılan kavramları bularak bulmacaya yerleştiriniz.

Cevap:

1. Ay
2. Uydu
3. Dolanma
4. Krater
5. Tepe
6. Küresel
7. Dönme