5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Sayfa 122-123-124-125-126-127 Cevapları 1. Kitap
8 dk okuma 0 yorum
“Anadolu’nun İlk Yerleşim Yerlerinde Sosyal Hayat” konusu altı adımlı bir etkinlik ve bir değerlendirme sayfasıyla bitiyor. Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da barınma, beslenme ve geçim üzerine kurulu bu bölüm 122, 123, 124, 125, 126 ve 127. sayfalarda yer alıyor. 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Sayfa 122-123-124-125-126-127 Cevapları 1. Kitap yazısındaki tablolar örnek olarak doldurulmuştur; sarı “Neden?” notuna dokunarak bilgilerin kitabın hangi kaynağına dayandığını görebilirsiniz.
Anadolu’nun İlk Yerleşim Yerlerinde Sosyal Hayat Konusu Cevapları
Konunun bu bölümünde üç yerleşimde insanların nerede oturduğunu, ne yediğini ve nasıl geçindiğini karşılaştırıyoruz. O günkü yaşamı bugünkü yaşamımızla yan yana koyuyoruz. Kendimizi o dönemde yaşayan biri gibi düşünüp bir günümüzü anlatıyoruz.
Sayfa 122 Cevapları
Bu sayfada: Etkinliğin ilk adımında ilk yerleşimlerdeki barınma, beslenme ve temel geçim faaliyetlerini üç kutuya yazıyoruz. Sonra üç yerleşimdeki sosyal hayatı kısaca anlatıyoruz.
Uygulayalım
ETKİNLİK
Adı: Anadolu’nun İlk Yerleşimlerinde Sosyal Hayat
Amacı: Anadolu’nun ilk yerleşim yerlerinde yaşayan toplumların yaşamlarını şekillendiren unsurları fark etme
Beceri: Tarihsel empati
Süre: 2 ders saati
Yönerge:
– Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşamış insanların sosyal hayatlarına ilişkin yazılı ve görsel kaynakları inceleyiniz.
– Uygulama adımlarındaki etkinlikleri verilen yönergelere göre yapınız.
Cevap: Önce 116-121. sayfalardaki Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar kaynaklarını yeniden okuruz. Barınma, beslenme ve geçimle ilgili cümlelerin altını çizeriz. Sonra altı adımı sırayla yaparız; adımların örnek cevapları aşağıdadır.
ADIM 1
Anadolu’nun ilk yerleşim yerlerinde yaşayan insanların sosyal hayatlarını şekillendiren unsurlardan barınma, beslenme ve temel geçim faaliyetlerini belirleyiniz ve ifadelerinizi ilgili alanlara yazınız.
Cevap:
- Barınma: Önce yuvarlak kulübelerde, sonra kerpiçten düz damlı evlerde oturdular. Çatalhöyük’te evlere çatıdaki delikten merdivenle girilirdi.
- Beslenme: Buğday, arpa ve mercimek ekip biçtiler. Koyun, keçi ve sığır beslediler. Avlandılar, yabani bitki topladılar, balık tuttular.
- Temel Geçim Faaliyetleri: Tarım ve hayvancılık yaptılar. Çömlek, obsidiyen ve bakırdan alet ürettiler. Ürünlerini başka yerlerle değiş tokuş ettiler.
Neden?
Çayönü’nde ilk barınaklar yuvarlak planlı kulübelerdi, sonra kerpiç yapılara geçildi. Çatalhöyük’te sokak olmadığı için çatılardaki delikler hem kapı hem pencere hem baca işi görüyordu. Üç yerleşimde de buğday, mercimek gibi ürünler yetiştirildi; Çatalhöyüklüler obsidiyen ve tuz sattı, Hacılar’da çömlekçi atölyeleri vardı.
Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşamış insanların sosyal hayatı nasıldı? Edindiğiniz bilgileri dikkate alarak açıklayınız.
Cevap: Bu insanlar artık göç etmiyor, aynı yerde topluca yaşıyordu. Evlerini yan yana kuruyor, tarlada ve hayvan bakımında birlikte çalışıyorlardı. Ürünlerini depoluyor, kap kacak ve alet yapıyor, fazlasını değiş tokuş ediyorlardı. Duvar resimleri ve süs eşyaları, sanata ve inanca da zaman ayırdıklarını gösteriyor.
Sayfa 123 Cevapları
Bu sayfada: İkinci adımda her yerleşimin dönemini ve bulunduğu yeri sosyal hayatıyla yan yana yazıyoruz.
ADIM 2
Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar toplumlarının yaşadığı dönemin/mekânın özellikleri ile sosyal hayatları (barınma, beslenme, geçim) arasındaki ilişkiyi analiz ediniz. Elde ettiğiniz verileri sınıflandırma tablosundaki ilgili alanlara yazınız.
Cevap:
- Çayönü, dönemin ve mekânın özellikleri: MÖ 8200. Diyarbakır Ergani’de, Boğazçay kıyısında. Çevresi meşe ormanı, av hayvanı bol.
- Çayönü, sosyal hayat özellikleri: Yuvarlak kulübe, sonra kerpiç ev. Buğday, mercimek ektiler. Bakırdan iğne, boncuk yaptılar.
- Çatalhöyük, dönemin ve mekânın özellikleri: MÖ 7500. Konya Çumra’da, Çarşamba Çayı kıyısında. Verimli ova ve sulak alan.
- Çatalhöyük, sosyal hayat özellikleri: Bitişik kerpiç evlere çatıdan girdiler. Tarım, hayvancılık yaptılar; obsidiyen ve tuz sattılar.
- Hacılar, dönemin ve mekânın özellikleri: MÖ 7000. Burdur’un güneybatısında, dağlar arasındaki vadide. Çevresi ormanlık.
- Hacılar, sosyal hayat özellikleri: Kerpiç evlerde fırın, ocak vardı. Buğday, arpa ekip ambarda sakladılar. Çömlek yaptılar.
Neden?
Yerin özelliği yaşamı belirliyor. Çayönü’nde dere suyu, orman da av ve yabani bitki sağlıyordu. Çatalhöyük kuruyan göllerin bıraktığı verimli toprakta olduğu için tarım gelişti. Hacılar’da tahıl bol yetiştiği için evlerde ambar ve fırın yapıldı.
Sayfa 124 Cevapları
Bu sayfada: Üçüncü adımda ilk yerleşimlerdeki yaşamı bugünkü yaşamımızla karşılaştırıyor, benzerlikleri ve farklılıkları tabloya yazıyoruz.
ADIM 3
Anadolu’da kurulan ilk yerleşmelerde yaşayan toplumların beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetlerine ilişkin özellikleri inceleyiniz. Bu özellikleri günümüz insanlarının yaşamındaki benzer unsurlarla karşılaştırınız. Belirlediğiniz benzerlik ve farklılıkları karşılaştırma tablosundaki ilgili alanlara yazınız.
Cevap:
- Barınma, benzerlikler: Evlerde oda, ocak ve kiler var. Kerpiç ev bugün de köylerde görülür.
- Barınma, farklılıklar: O zaman eve çatıdan girilirdi. Bugün kapıdan giriyor, beton apartmanlarda oturuyoruz.
- Beslenme, benzerlikler: Buğday, arpa, mercimek, et ve süt bugün de soframızda.
- Beslenme, farklılıklar: Onlar ürettiğini ve avladığını yerdi. Biz marketten alıyor, buzdolabında saklıyoruz.
- Temel Geçim Faaliyetleri, benzerlikler: Tarım, hayvancılık, çömlekçilik ve ticaret bugün de yapılıyor.
- Temel Geçim Faaliyetleri, farklılıklar: Onlar orakla biçer, değiş tokuş ederdi. Biz makine ve para kullanıyoruz; fabrikalar var.
Neden?
Çatalhöyük evlerinde ocak ve depo, Hacılar evlerinde fırın ve tahıl ambarı vardı; yani evin bölümleri bugünkülere benziyor. Ekilen ürünler de aynı: buğday, arpa, mercimek. Fark ise araçlarda: boynuz saplı orak ve değiş tokuşun yerini bugün makine ve para aldı.
Sayfa 125 Cevapları
Bu sayfada: Dördüncü adımda ilk yerleşimlerdeki yaşamı kolaylaştıran ve zorlaştıran durumları sözlü olarak anlatıyoruz. Beşinci adımda olumsuz durumları ve bunlardan nasıl korunulduğunu grupça tabloya yazıyoruz. Kitapta tablonun üç satırının başında da “Çayönü” yazıyor; renklere göre ikinci satırı Çatalhöyük, üçüncü satırı Hacılar için doldurduk.
ADIM 4
Yapılan analiz ve karşılaştırmalardan hareketle Anadolu’da kurulan ilk yerleşmelerde yaşayan toplumların beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetlerini dönemin imkân ve koşullarını dikkate alarak açıklayınız.
Dönemin imkân ve koşullarına ilişkin yapılan açıklamaları dikkate alarak Anadolu’daki ilk yerleşmelerde yaşayan toplumların beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetlerini etkileyen olumlu ve olumsuz durumlar hakkındaki görüşlerinizi fikir taraması tekniğiyle sözlü olarak ifade ediniz.
Cevap: O dönemde makine, demir alet ve hazır yapı malzemesi yoktu. İnsanlar çevrede ne bulduysa onu kullandı: evi çamurdan kerpiçle yaptı, orağı boynuz ve çakmak taşından hazırladı, yiyeceğini kendi ekip biçti.
- Olumlu durumlar: Akarsuya yakınlık, verimli ovalar, ormanlar, bol av hayvanı ve yabani bitki, obsidiyen ve bakır gibi ham maddeler
- Olumsuz durumlar: Kuraklık, aşırı yağış ve sel, yabani hayvanlar, nüfus artınca besinin azalması, tarımın yeni öğreniliyor olması
ADIM 5
Yönerge:
– Öğretmeninizin rehberliğinde sınıf mevcuduna uygun gruplar oluşturunuz.
– Grubunuzla, Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşamış toplumların beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetlerini etkileyen olumsuz durumları belirleyiniz.
– Gruplarda, bu toplumların yaşadıkları olumsuz durumlardan korunmak için neler yapmış olabileceklerine ilişkin görüşlerinizi bir kâğıda yazınız.
– Kâğıdı grup içerisindeki başka bir arkadaşınıza veriniz. Kâğıdı alan grup arkadaşınızın yazılan görüşü geliştirmesini veya yeni bir görüş eklemesini isteyiniz.
– Grup içerisindeki tüm arkadaşlarınızın görüşlerini ifade etmesini sağlayınız.
– Çalışma sonunda ortaya çıkan görüşleri sınıfla paylaşınız.
Beslenme, Barınma ve Temel Geçim Faaliyetlerini Etkileyen Olumsuz Durumlar
Bu Durumlardan Korunmak İçin Neler Yapmış Olabilirler?
Cevap:
- Çayönü, olumsuz durumlar: Kuraklık, sel, yabani hayvanlar, besinin azalması
- Çayönü, korunmak için: Yiyeceği kilerde sakladılar, evleri taş temelli yaptılar.
- Çatalhöyük, olumsuz durumlar: Kalabalık nüfus, kaynakların tükenmesi, iklim değişikliği
- Çatalhöyük, korunmak için: Ürün depoladılar, uzak yerlerle değiş tokuş yaptılar.
- Hacılar, olumsuz durumlar: Dağlık arazi, tarım alanının azlığı, kışın yiyecek bulamamak
- Hacılar, korunmak için: Tahılı fırınlayıp ambarda, yiyeceği çömlekte sakladılar.
Neden?
Çayönü’nde kuraklık, sel ve yabani hayvanların yaşamı zorlaştırdığı; Çatalhöyük’te kalabalık nüfusun kaynakları hızla tükettiği kitapta anlatılıyor. Çayönü evlerinin alt katı kiler olarak kullanılmış, Hacılar’da tahıl hafifçe fırınlandıktan sonra depolanmıştır. İnsanlar zor günlere karşı yiyecek biriktirerek önlem almış.
Sayfa 126 Cevapları
Bu sayfada: Son adımda kendimizi ilk yerleşimlerden birinde yaşayan biri olarak hayal ediyor, o yerdeki sosyal yaşamı yazıyoruz. Sayfadaki karekod puanlama anahtarını açıyor.
ADIM 6
Verilen yönergeye göre etkinliği yapınız.
– Öğretmeninizin rehberliğinde bir daire oluşturunuz. Konuşma sırasının kimde olduğunu belirtecek bir nesne seçiniz.
– Nesneyi elinde bulunduran öğrenciye “Anadolu’daki yerleşim yerlerinden birinde tarihin ilgili döneminde yaşayan bir karakter (çocuk, avcı, toplayıcı, tarımla uğraşan biri vb.) olduğunuzu hayal ediniz. Nasıl bir yaşantınız olurdu?” sorusunu yöneltiniz.
– Edindiğiniz bilgilere göre görüşlerinizi ifade ediniz.
– Etkinliğin sonunda Çayönü, Çatalhöyük veya Hacılar yerleşim yerlerindeki sosyal yaşamın nasıl olduğunu aşağıdaki sayfaya yazınız veya resmini çiziniz.
– Hazırladığınız ürün dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir.
Cevap: Çatalhöyük’te bir çocuğum. Sabah evimizin çatısındaki delikten merdivenle dışarı çıkıyorum. Sokak olmadığı için damların üstünde yürüyorum. Babam tarlada buğday biçiyor, annem duvara kırmızı boyayla resim yapıyor. Ben de keçileri otlatıyorum. Akşam hepimiz ocağın başında toplanıyoruz. (Örnek cevaptır; herkes kendi seçtiği karakteri anlatır.)
Sayfa 127 Cevapları
Bu sayfada: On iki kavramın numarasını, anlattığı cümlenin altına yazıyoruz.
Değerlendirelim
Anadolu’daki ilk yerleşim yerlerine ait bazı kavramlar numaralandırılarak aşağıda verilmiştir. Soruları okuyarak ilgili kavramın numarasını cevap alanlarına yazınız. (Bir numarayı birden fazla cevap alanına yazabilirsiniz.)
Tarih boyunca türlü nedenlerle yıkılan yerleşme bölgelerinde yıkıntıların üst üste birikmesiyle oluşan yapay tepedir.
Cevap: 2 (Höyük)
Neden?
Aynı yere defalarca yerleşilince eski evlerin yıkıntıları üst üste birikir ve yapay bir tepe oluşur. Kazılarda bu tepelerde kaç yerleşim katmanı olduğu anlaşılır.
Şanlıurfa’da bulunan ve tarihte bilinen ilk inanç merkezidir.
Cevap: 1 (Göbeklitepe)
Neden?
Göbeklitepe, Şanlıurfa’nın 20 kilometre kuzeydoğusundadır. Yaklaşık 12 bin yıl önce avcı ve toplayıcı insanlar tarafından yapılmıştır ve bilinen ilk inanç merkezidir.
Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşayan insanların temel geçim kaynağıdır.
Cevap: 7 (Tarım)
Neden?
Üç yerleşimde de buğday, arpa ve mercimek gibi ürünler ekilip biçilmiştir. İnsanlar yerleşik yaşama geçince tarımsal üretime başlamıştır.
Etrafı savunma duvarları ile çevrili, Anadolu’nun ilk yerleşim yeridir.
Cevap: 4 (Hacılar)
Neden?
Verilen on iki kavram içinde yerleşim yeri olan yalnızca Hacılar’dır. Göbeklitepe bir yerleşim değil, inanç merkezidir; insanlar orada oturmamıştır.
Hz. İsa’nın doğduğu gündür.
Cevap: 5 (Milat)
Neden?
Miladi takvim başlangıç olarak Hz. İsa’nın doğumunu alır. Bu günden öncesine milattan önce, sonrasına milattan sonra denir.
Geçmişte yaşamış uygarlıklara ait her türlü kalıntıyı kazı yaparak gün yüzüne çıkaran ve bunları inceleyen bilim dalıdır.
Cevap: 8 (Arkeoloji)
Anadolu’da yerleşik yaşama geçen insanların tarım ürünlerini biçmek için kullandıkları araçlardan biridir.
Cevap: 11 (Orak)
Neden?
Çayönü’nde geyik boynuzundan orak sapları yapılmış, Hacılar’da boynuz ve çakmak taşından hazırlanan oraklar tarımda kullanılmıştır.
Soru sor ya da yorum yaz