6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 55-56-58-59-60-61 Cevapları 1. Kitap
10 dk okuma 0 yorum
6. sınıf Fen Bilimleri ders kitabında “Kuvvetin Etkisinde Hareket” ünitesinin “Bileşke Kuvvet” konusu 61. sayfaya kadar sürer. Bu yazı konunun üçüncü ve son bölümünü, yani dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetleri kapsıyor: 55, 56, 58, 59, 60 ve 61. sayfalardaki etkinliklerin cevapları aşağıda. 54. sayfada bileşke kuvvetin nasıl hesaplandığı, 57. sayfada ise dengelenmiş, dengelenmemiş ve dengeleyici kuvvet anlatılır; bu iki sayfada soru yok. 6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 55-56-58-59-60-61 Cevapları 1. Kitap yazısında sarı “Neden?” notlarına dokunarak hesapların nasıl yapıldığını adım adım görebilirsiniz. Deney tasarımı, V diyagramı ve poster cevapları örnektir; kendi grubunuzun çalışmasını yazmalısınız.
Bileşke Kuvvet Konusu Cevapları
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir: duran cisim durur, hareketli cisim sabit süratle yoluna devam eder. Bileşke sıfırdan farklıysa kuvvetler dengelenmemiştir: cisim hızlanır, yavaşlar ya da yön değiştirir. Bileşke kuvveti sıfırlayan kuvvete dengeleyici kuvvet denir; bileşkeyle aynı büyüklükte ve ona zıt yöndedir.
Sayfa 55 Cevapları
Bu sayfada: “Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler” alt konusuna geçiyoruz. Halat çekme oyununda bileşke kuvvetin ne zaman sıfır olduğunu düşünüyor ve günlük hayattan örnek veriyoruz. 54. sayfa bileşke kuvvet hesabının anlatıldığı bilgi sayfasıdır; oradaki karekod “Bileşke Kuvvetin Nitelikleri” adlı etkileşimli içeriğe götürür.
Etkinlik İstasyonu-3
Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olduğu durumlarla ilgili değişkenleri belirleyeceğiniz aşağıdaki etkinliği yapınız.
Halat çekme oyunu, iki takımın birbirine karşı kuvvet uygulayarak bir halatı kendi tarafına doğru çekmeye çalıştığı bir oyundur. Oyunda her iki takım, halatın iki ucundan tutarak rakiplerini ortadaki çizgiye doğru çekmek için kuvvet uygular. Bu oyunda bileşke kuvvetin sıfır ya da sıfırdan farklı olması belirli değişkenlere bağlıdır.
1. Halat çekme oyunu ve bileşke kuvvet ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a. Halat çekme oyununda hangi durumda bileşke kuvvet sıfır olur?
Cevap: İki takım eşit büyüklükte kuvvetle çektiğinde
Neden?
Takımlar halatı zıt yönlere çeker. Zıt yönlü kuvvetlerde bileşke, büyükten küçük çıkarılarak bulunur. Kuvvetler eşitse fark sıfır olur ve halat hiçbir yana kaymaz.
b. Halat çekme oyununda hangi durumda bileşke kuvvet sıfırdan farklı olur?
Cevap: Takımlardan biri daha büyük kuvvetle çektiğinde
c. Halat çekme oyununda bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olmasını belirleyen değişkenler nelerdir?
Cevap: Takımların uyguladığı kuvvetlerin büyüklüğü (kişi sayısı, çekme gücü) ve yönü
2. Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olduğu durumlarla ilgili günlük hayattan örnekler veriniz.
Cevap: Sıfır: tavanda asılı duran avize, bilek güreşinde ellerin ortada kalması. Sıfırdan farklı: sapanla fırlatılan taş, yokuş aşağı hızlanan kızak. (Örnek cevaptır.)
Sayfa 56 Cevapları
Bu sayfada: Oyuncak arabaya su dolu şişeleri üç farklı biçimde bağlayıp arabanın hareketini gözlemliyoruz. Değerlendirme sorularında bileşke kuvveti etkileyen değişkenleri buluyoruz.
Etkinlik İstasyonu-4
Bileşke kuvvet ile ilgili değişkenleri bir deney ile belirleyeceğiniz aşağıdaki etkinliği yapınız.
Malzemeler
oyuncak araba veya eğik düzlem arabası, iki tane plastik şişe, ip, su, makas
Etkinliğin Yapılışı
• Üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturunuz.
• Görseldeki gibi bir düzenek hazırlayınız. Düzenekte arabanın iki tarafındaki ipin uzunluklarının eşit olmasına dikkat ediniz.
• Arabayı masanın ortasına yerleştiriniz ve arabanın sabit durmasını sağlayınız.
1. Durum
• Şişelerin her ikisini de yarısına kadar su ile doldurunuz. Şişelere bağladığınız iplerin diğer uçlarını arabaya aynı yönde bağlayınız. Arabayı serbest bırakınız. Arabanın hareket durumunu gözlemleyiniz (1. durum).
2. Durum
• Şişelerin her ikisini de yarısına kadar su ile doldurunuz. Şişelere bağladığınız iplerin diğer uçlarını arabaya zıt yönde bağlayınız. Arabayı serbest bırakınız. Arabanın hareket durumunu gözlemleyiniz (2. durum).
3. Durum
• Şişelerden birininin yarısını, diğerinin tamamını su ile doldurunuz. Şişelere bağladığınız iplerin diğer uçlarını arabaya zıt yönde bağlayınız. Arabayı serbest bırakınız. Arabanın hareket durumunu gözlemleyiniz (3. durum).
Cevap: Gözlemlerimiz:
- 1. Durum: İki şişe de aynı yandan sarktı; araba o yana doğru hızla gitti.
- 2. Durum: Yarı dolu şişeler iki yandan eşit çekti; araba olduğu yerde kaldı.
- 3. Durum: Araba, tam dolu şişenin sarktığı yana doğru hareket etti.
Neden?
Şişedeki su ne kadar çoksa ipi o kadar büyük kuvvetle çeker. Aynı yandaki iki şişenin kuvveti toplanır. Zıt yanlardaki eşit şişeler birbirini dengeler. Biri daha doluysa fark kadar kuvvet arabayı dolu şişeye doğru çeker.
Değerlendirme
a. Hangi durumlarda arabaya etki eden bileşke kuvvet sıfırdan farklıdır?
Cevap: 1. ve 3. durumlarda
Neden?
Duran araba ancak bileşke kuvvet sıfırdan farklıysa harekete geçer. Araba 1. ve 3. durumda hareket etti, 2. durumda etmedi.
b. 1 ve 2. durumda bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olmasını etkileyen değişken nedir?
Cevap: Kuvvetlerin yönü (aynı yönlü ya da zıt yönlü olması)
Neden?
İki durumda da şişeler yarı doludur, yani kuvvetlerin büyüklüğü aynıdır. Değişen tek şey iplerin arabaya aynı yönde mi, zıt yönde mi bağlandığıdır.
c. 2 ve 3. durumda bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olmasını etkileyen değişken nedir?
Cevap: Kuvvetlerin büyüklüğü (şişelerdeki su miktarı)
Neden?
İki durumda da ipler zıt yönde bağlıdır, yani yön aynı kalmıştır. Değişen, şişelerden birinin tam doldurulmasıyla kuvvetin büyümesidir.
ç. Hangi durumda arabaya etki eden kuvvetler birbirini dengelemiştir?
Cevap: 2. durumda
Sayfa 58 Cevapları
Bu sayfada: Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerle ilgili kendi deneyimizi tasarlıyor ve düzeneğimizi çiziyoruz. 57. sayfa dengelenmiş, dengelenmemiş ve dengeleyici kuvvetin anlatıldığı bilgi sayfasıdır; sorusu yoktur.
Etkinlik İstasyonu-5
Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler ile ilgili deney tasarlayacağınız aşağıdaki etkinliği yapınız.
Malzemeler
Bu etkinlikte kullanacağınız malzemeleri grup arkadaşlarınız ile belirleyiniz. Bu malzemeleri kendiniz temin edebilirsiniz veya öğretmeninizin getirdiği malzemelerden seçebilirsiniz. Bu malzemeler oyuncak araba, yapboz gibi farklı oyuncaklar, ip, dinamometre, ağırlık takımları, makara, taş vb. olabilir.
Etkinliğin Yapılışı
• Üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturunuz.
• Bileşke kuvvetin sıfır veya sıfırdan farklı olduğu durumlardaki değişkenleri göz önünde bulundurunuz. Arkadaşlarınız ile nasıl bir deney tasarlayacağınızı kaydediniz. Planınız doğrultusunda süreci eksiksiz yürütmeye çalışınız.
• Deney süresince verilerinizi sonraki sayfada V diyagramına kaydediniz.
• Öncelikle dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler ile ilgili odaklanacağınız soruyu belirleyip V diyagramına yazınız.
• Konu ile ilgili bildiklerinizi ve konunun anahtar kavramlarını diyagrama yazınız.
• Duran bir cismin dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi ile hareketine yönelik oluşturduğunuz odak sorunuza göre hipotez oluşturup diyagrama yazınız.
• Hipotezi test etmek için deney düzeneğinize uygun malzemeleri belirleyiniz ve diyagrama yazınız.
• Seçtiğiniz hipoteze uygun deney düzeneğini tasarlayınız. Düzeneğinizi tasarlarken kullanacağınız malzemeleri araştırarak uygun olanları tespit ediniz. Gruptaki arkadaşlarınızla yardımlaşarak malzemelerinize karar veriniz.
• Tasarladığınız düzeneği aşağıya çiziniz.
• Gözlemleriniz sonucunda dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin bir cismin hareketine etkisini analiz ediniz, elde ettiğiniz verileri diyagrama kaydediniz.
Cevap: Örnek deney tasarımı: Masanın ortasına tekerlekli küçük bir kutu koyduk. Kutunun iki yanına birer ip bağlayıp iplerin ucuna birer dinamometre taktık. İki arkadaşımız dinamometreleri zıt yönlere çekti; önce aynı değeri, sonra farklı değerleri gösterecek biçimde çekip kutunun ne yaptığına baktık. (Çizimde ortada kutu, iki yanında zıt yönlere çekilen iki dinamometre görülüyor.)
Sayfa 59 Cevapları
Bu sayfada: Tasarladığımız deneyin odak sorusunu, kavramlarını, hipotezini, verilerini ve malzemelerini V diyagramına yazıyor; sonucu öbür grupların verileriyle karşılaştırıyoruz. Sayfadaki karekod “Dengeleyici Kuvvet” adlı etkileşimli içeriğe götürür.
Etkinlik İstasyonu-5
Deney süresince verilerinizi sonraki sayfada V diyagramına kaydediniz.
Cevap: Örnek V diyagramı:
- Odak Soru: Duran cisim zıt iki kuvvetle ne zaman hareket eder?
- Kavramlar: bileşke kuvvet, dengelenmiş kuvvet
- Bildiklerim: Aynı yönlü kuvvetler toplanır. Zıt yönlü kuvvetlerde büyükten küçük çıkarılır. Bileşke sıfırsa duran cisim durmayı sürdürür.
- Hipotez: Eşit ve zıt iki kuvvet cismi hareket ettirmez.
- Veriler ve Kayıtlar: 1) 3 N ve 3 N: kutu durdu. 2) 5 N ve 3 N: kutu 5 N’ın yönüne gitti. 3) 6 N ve 6 N: kutu durdu.
- Malzemeler: Tekerlekli küçük kutu, iki dinamometre, ip, bant
Değerlendirme
Deneyde topladığınız verileri diğer grupların verileri ile karşılaştırarak hipotezinizin doğruluğu hakkında yorum yapınız. Yorumlarınızı aşağıya yazınız.
Cevap: Verilerimiz hipotezimizi doğruladı. Kuvvetler eşitken kutu durdu, biri büyüyünce kutu o yöne gitti. Öbür grupların sonuçları da aynı çıktı. (Örnek cevaptır.)
Neden?
3 N ile 3 N’ın ve 6 N ile 6 N’ın bileşkesi sıfırdır; kuvvetler dengelenmiştir. 5 N ile 3 N’ın bileşkesi 5 − 3 = 2 N’dır ve büyük kuvvetin yönündedir; kuvvetler dengelenmemiştir.
Sayfa 60 Cevapları
Bu sayfada: Performans İstasyonu’nda dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvet örnekleriyle poster hazırlıyoruz (değerlendirme formu karekodda). Pekiştirme İstasyonu-5’te sütun grafiğinden kuvvetleri okuyup bileşke ve dengeleyici kuvveti buluyor, kareli alana çiziyoruz.
Performans İstasyonu
• Üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturunuz.
• Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisine günlük hayattan örnekler bulunuz.
• Konu ve bulduğunuz örnekler hakkında araştırma yapınız.
• Araştırma sırasında bilgi ve görsellere ulaşmak için dijital ortamlardan ve basılı kaynaklardan faydalanınız. Kullanacağınız kaynakların güvenilirliğini göz önünde bulundurunuz.
• Elde ettiğiniz verileri kullanarak grup arkadaşlarınızla poster oluşturunuz.
• Posterinizde düzeltilmesi veya posterinize eklenmesi gereken içerikler olup olmadığını değerlendiriniz.
• Değerlendirmeler doğrultusunda gerekli eklemeleri yapınız ve posterinizi sununuz.
Cevap: Örnek poster içeriği:
- Başlık: Kuvvetler Dengede mi?
- Dengelenmiş kuvvet örnekleri: tavanda asılı lamba, limanda duran tekne, düz yolda sabit süratle giden tren.
- Dengelenmemiş kuvvet örnekleri: kalkış için hızlanan uçak, frene basınca yavaşlayan otobüs, kaleciden sekip yön değiştiren top.
- Eklediğimiz bölüm: İlk taslakta yalnızca resimler vardı. Her resmin altına “bileşke kuvvet sıfır” ya da “bileşke kuvvet sıfır değil” notunu ve kuvvet oklarını ekledik.
Pekiştirme İstasyonu-5
Bir cisme etki eden F1 ve F2 kuvvetlerinin büyüklükleri ile ilgili sütun grafiği aşağıda verilmiştir.
1. F1 kuvveti batı, F2 kuvveti doğu yönünde uygulanıyor. Buna göre cisme etki eden bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz, bileşke kuvveti çizerek gösteriniz (Her bir kare kenarı 2 N değerindedir.).
Cevap: Bileşke kuvvet 4 N’dır ve doğu yönündedir. Cisimden doğuya doğru 2 karelik ok çizilir.
Neden?
Grafikte F1 = 6 N, F2 = 10 N okunur. Kuvvetler zıt yönlüdür: 10 − 6 = 4 N. Büyük kuvvet doğuya baktığı için bileşke de doğu yönündedir. Bir kare 2 N olduğundan 4 N için 4 ÷ 2 = 2 kare çizilir.
2. Cismin dengelenmiş kuvvetler etkisi altında olup olmadığını belirtiniz.
Cevap: Değildir; cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
Neden?
Kuvvetlerin dengelenmiş sayılması için bileşkenin sıfır olması gerekir. Burada bileşke 4 N’dır.
3. Cisim dengelenmemiş kuvvetler etkisindeyse dengeleyici kuvveti bularak çiziniz.
Cevap: Dengeleyici kuvvet 4 N’dır ve batı yönündedir. Cisimden batıya doğru 2 karelik ok çizilir.
Neden?
Dengeleyici kuvvet, bileşke kuvvetle aynı büyüklükte ama ona zıt yöndedir. Bileşke 4 N doğu olduğuna göre dengeleyici 4 N batıdır.
Sayfa 61 Cevapları
Bu sayfada: Dörder kuvvetin etki ettiği L ve M cisimlerinin bileşke kuvvetini hesaplıyor; verilmeyen üçüncü kuvveti, bileşke ve dengeleyici kuvveti buluyor; günlük hayat örneklerinden dengelenmiş olanları işaretliyoruz.
Pekiştirme İstasyonu-6
1. Aşağıdaki cisimlere etki eden bileşke kuvvetlerin yönü ve büyüklüğünü yazınız.
Cevap:
- L cismi: Bileşke Kuvvetin Büyüklüğü: 5 N, Yönü: Doğu
- M cismi: Bileşke Kuvvetin Büyüklüğü: 3 N, Yönü: Kuzey
Neden?
L cismi: doğuya bakan kuvvetler 4 + 3 + 3 = 10 N, batıya bakan kuvvet 5 N; 10 − 5 = 5 N doğu. M cismi: kuzeye bakan kuvvetler 8 + 5 = 13 N, güneye bakan kuvvetler 4 + 6 = 10 N; 13 − 10 = 3 N kuzey.
2. Aşağıda bir cisme etki eden üç kuvvetten ikisi verilmiştir. Dengeleyici kuvvete bakarak cisme etki eden üçüncü kuvvetin ve bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz, tablodaki ilgili alanlara yazınız.
Cevap:
- 3. Kuvvet (F3): Yönü: Doğu, Büyüklüğü: 6 N
- Bileşke Kuvvet: Yönü: Doğu, Büyüklüğü: 4 N
Neden?
Dengeleyici kuvvet 4 N batı olduğuna göre bileşke kuvvet onun tersi, yani 4 N doğudur. F1 = 5 N batı ile F2 = 3 N doğunun bileşkesi 5 − 3 = 2 N batıdır. Sonucun 4 N doğu olması için üçüncü kuvvet önce bu 2 N’ı karşılamalı, üstüne 4 N eklemelidir: 2 + 4 = 6 N doğu. Sağlaması: 3 + 6 − 5 = 4 N doğu.
3. Aşağıda bir cisme etki eden üç kuvvetten ikisi verilmiştir. Bileşke kuvvete bakarak cisme etki eden üçüncü kuvvetin ve dengeleyici kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz, tablodaki ilgili alanlara yazınız.
Cevap:
- 3. Kuvvet (F3): Yönü: Kuzey, Büyüklüğü: 6 N
- Dengeleyici Kuvvet: Yönü: Güney, Büyüklüğü: 5 N
Neden?
F1 = 2 N kuzey ile F2 = 3 N güneyin bileşkesi 3 − 2 = 1 N güneydir. Bileşkenin 5 N kuzey olması için üçüncü kuvvet 1 + 5 = 6 N kuzey olmalıdır. Sağlaması: 2 + 6 − 3 = 5 N kuzey. Dengeleyici kuvvet bileşkenin tersidir: 5 N güney.
4. Aşağıda günlük hayattan verilen örnek durumları inceleyiniz. Cisimlerin dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olduğu örnekleri işaretleyiniz.
Daldan düşen elma, Hızlanan araba, Sabit süratli bisiklet, Masada duran kitap, Yukarı atılan top, Duvardaki tablo
Cevap: Sabit süratli bisiklet, masada duran kitap ve duvardaki tablo işaretlenir.
Neden?
Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki cisim ya durur ya da sabit süratle gider. Kitap ile tablo duruyor, bisiklet sabit süratle ilerliyor. Düşen elma ile hızlanan araba hızlanır, yukarı atılan top yavaşlar; bunlar dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
Soru sor ya da yorum yaz