6. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 204-205-206-207-208-209 Cevapları 1. Kitap

Aşağıdaki tabloda araştırma soruları verilmiştir. Verilen araştırma sorularını inceleyerek bunların yanlı (taraflı) araştırma sorusu olup olmama durumlarını belirleyiniz ve örnekteki gibi işaretleyiniz.

Cevap: Sekiz sorunun dördü yanlı, dördü yanlı değildir.

• 12 yaş grubundaki öğrencilerin en sevdiği video oyunu hangisidir? → Yanlı Değil
• Video oyunları oynamak sürekli oturduğunuz için sizi tembel yapar mı? → Yanlı
• Evcil hayvan sahibi olmak tüm çocukların sosyal becerilerini geliştirir mi? → Yanlı
• Osmangazi Mahallesi’nde en sevilen evcil hayvan hangisidir? → Yanlı Değil
• Okul kantininde en çok sevdiğin atıştırmalık hangisidir? → Yanlı Değil
• Daha lezzetli olan ev yemekleri mi, yoksa okul kantinindeki atıştırmalıklar mı daha çok tercih edilir? → Yanlı
• En iyi arkadaşınla genel olarak hangi etkinlikleri yaparsın? → Yanlı Değil
• En iyi arkadaşınla iyi ilişkilerin olduğu için onunla her zaman aynı fikirde misin? → Yanlı

Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) İşaretlediğiniz sorulardan yanlı olanların ortak özelliğine dair fikirlerinizi yazınız.

Cevap: Hepsinde soruyu soran kişi kendi düşüncesini sorunun içine yerleştirmiş; cevap verecek kişi bir yöne doğru itiliyor.

• Bir tarafı öven ya da kötüleyen sözler var (daha lezzetli, tembel).
• Kanıtlanmamış bir şey doğruymuş gibi kabul edilmiş (sürekli oturduğunuz için, iyi ilişkilerin olduğu için) ya da herkesi kapsayan bir genelleme yapılmış (tüm çocukların).

b) İşaretlediğiniz sorulardan yanlı olmayanların ortak özelliğine dair fikirlerinizi yazınız.

Cevap: Bu sorular yalnızca bilgi ya da tercih soruyor; içlerinde övgü, yergi ya da ön kabul yok. Cevaplayan kişi hangi cevabı verirse versin soruyla ters düşmüyor.

Aşağıdaki anket sorularını okuyunuz. a) Bu soruları yanlı ya da yanlı değil seçeneklerinden uygun olanı işaretleyerek değerlendiriniz.

Cevap: Üç soru yanlı, beş soru yanlı değildir.

• Şekerli yiyecekler yemek sağlığa çok mu zararlıdır? → Yanlı
• En sevdiğin spor dalı hangisidir? → Yanlı Değil
• Satranç oyunu oynamak kişiyi hareketsiz mi yapıyor? → Yanlı
• Boş zamanlarınızda ne yapmaktan hoşlanırsınız? → Yanlı Değil
• Spor yapmak mı yoksa kitap okumak mı daha iyidir? → Yanlı Değil
• Halk müziği ya da sanat müziğinden hangisini tercih edersiniz? → Yanlı Değil
• Gelecekte hangi mesleği yapmak istersiniz? → Yanlı Değil
• Eğlenceli olan animasyon filmler, hareketli olan aksiyon filmlerine göre daha çok mu tercih edilir? → Yanlı

b) Yanlı olduğunu belirlediğiniz araştırma sorularının yanlılık sebeplerini açıklayınız.

Cevap: Üç soruda da cevap, sorunun içinde hazır veriliyor.

• Şekerli yiyecekler sorusu: “çok mu zararlıdır” denince zararlı olduğu baştan kabul edilmiş oluyor; geriye yalnızca zararın derecesi kalıyor.
• Satranç sorusu: Satranç yalnızca olumsuz bir sonuçla (“hareketsiz yapmak”) birlikte anılmış; soru bu sonucu onaylatmaya çalışıyor.
• Film sorusu: Animasyona “eğlenceli” sıfatı yakıştırılmış, soru da “daha çok mu tercih edilir” diye o tarafa eğilmiş.

(Anket Soruları: “Bağımlılık oluşturan cep telefonları zararlı mıdır?”, “Sıcak bir günde denize girmek dağlarda yürüyüş yapmaktan daha eğlenceli midir?”) Yukarıda verilen anket sorularındaki yanlılığı gidermek için soruları daha uygun şekilde nasıl sorabiliriz? Cevaplarınızı soruların altlarındaki kısımlara yazınız.

Cevap: Birinci soru: “Sizce cep telefonu kullanmak sağlığı nasıl etkiler?” İkinci soru: “Denize girmek ile dağda yürümekten hangisini seçersiniz?”

• Birinci sorudan “bağımlılık oluşturan” nitelemesini ve “zararlı mıdır” kalıbını çıkardım; artık olumlu ya da olumsuz her cevap verilebilir.
• İkinci sorudan “sıcak bir günde” koşulunu ve “daha eğlenceli midir” karşılaştırmasını çıkardım; iki etkinlik eşit biçimde sunuluyor.

Yanıltıcı haberler ile ilgili aşağıdaki anket formunu sınıf arkadaşlarınızla ayrı ayrı doldurarak sonraki sayfada verilen soruları cevaplayınız.

Cevap: Formu herkes kendi düşüncesine göre doldurur; her satırda yalnızca bir kutu işaretlenir. Aşağıda örnek olarak doldurulmuş bir form var.

• Örnek formda öğrenci “Neden yapılır?” bölümünde a ve b’ye katılıyor, c ve ç’de kararsız.
• “Zararları nelerdir?” bölümünde yalnızca “Kavgaya sebep olur.” ifadesine katılmıyor.
• “Nasıl mücadele edilmelidir?” bölümünde a ve b’ye katılıyor, c’de kararsız.

a) Bu anket formundan elde ettiğiniz verileri sıklık tablosunda gösteriniz.

Cevap: 30 formu tek tek sayıp her ifadenin karşısına kaç kişinin hangi yanıtı verdiğini yazdım (örnek veri).

• Her satırı denetledim: üç sayının toplamı 30 ediyor (örneğin 2 + 4 + 24 = 30, 7 + 9 + 14 = 30).

b) Bu anket formunda “katılıyorum” yanıtı en çok hangi soruda işaretlendi?

Cevap: Örnek sınıfta en çok “Güvenilir kaynaklara başvurarak” ifadesinde işaretlendi: 29 kişi.

• Katılıyorum sütununu yukarıdan aşağıya taradım; en büyük sayı 29.

c) Bu anket formunda “katılmıyorum” yanıtı en çok hangi soruda işaretlendi?

Cevap: Örnek sınıfta en çok “Kavgaya sebep olur.” ifadesinde işaretlendi: 7 kişi.

• Katılmıyorum sütunundaki en büyük sayı 7; ondan sonra 4 geliyor.

ç) Bu anket formunda “kararsızım” yanıtı en çok hangi soruda işaretlendi?

Cevap: Örnek sınıfta en çok “Bir ülkeyi, bir kurumu veya bir kişiyi kötülemek için” ifadesinde işaretlendi: 12 kişi.

• Kararsızım sütunundaki en büyük sayı 12.

d) Bir haberin doğru ve güvenilir olduğunu incelerken bu anketin sonuçlarını göz önünde bulundurarak nasıl bir yaklaşım sergilersiniz? Fikirlerinizi yazınız.

Cevap: Haberi okur okumaz inanmam; önce kimin yazdığına ve başka güvenilir yerlerde de geçip geçmediğine bakarım.

• Örnek ankette en çok kabul gören iki yol güvenilir kaynağa başvurmak (29 kişi) ve farklı kaynaklardan bilgi almak (26 kişi) oldu; ben de bu iki adımı uygularım.
• Haberin tarihine, fotoğrafın gerçekten o olaya ait olup olmadığına bakarım. Emin olamadığım haberi kimseye göndermem.

e) Gerçek hayatta karşılaştığınız yanıltıcı bir haber örneği yazınız. Bu yanıltıcı haberden olumsuz etkilenen kişi ya da kurumları belirleyebilir misiniz?

Cevap: Örnek: Kar yağdığı bir akşam mesaj gruplarında “Yarın okullar tatil edildi.” yazan, resmî duyuruya benzetilmiş bir görsel dolaştı; oysa böyle bir karar alınmamıştı.

• Olumsuz etkilenenler: habere inanıp okula gelmeyen ve dersi kaçıran öğrenciler, onları merak eden veliler, sabah boyunca telefonlara cevap vermek zorunda kalan okul yönetimi.
• Doğrusu valiliğin ya da okulun kendi duyurusuna bakılarak öğrenilebilirdi.

“Deprem, sel gibi doğal afetler sonrasında yanıltıcı bilgilerin yayılması nelere sebep olur?” sorusuna verilen cevaplar ile aşağıdaki sıklık tablosu ve daire grafiği oluşturulmuştur. (Paniğe sebep olur: 24, Kaosa sebep olur: 18, İnsanlar bu tür haberlerden etkilenmez: 3, Fikrim yok: 5) Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Bu araştırmaya göre doğal afet durumunda yanıltıcı haberler en çok hangi durumlara sebep olur?

Cevap: En çok paniğe (24 kişi, %48) ve kaosa (18 kişi, %36) sebep olur.

• Ankete katılanlar: 24 + 18 + 3 + 5 = 50 kişi
• 50 kişide her kişi %2 eder. Panik: 24 × 2 = %48; kaos: 18 × 2 = %36; etkilenmez: 3 × 2 = %6; fikrim yok: 5 × 2 = %10
• Bu yüzdeler grafikteki dilimlerle aynı: mavi %48, turuncu %36, sarı %6, gri %10.
• Panik ve kaos birlikte: 48 + 36 = %84

b) Yanıltıcı haberlerden insanların etkilenmemesinin sebebi ne olabilir? Yanıltıcı bir haberin olumsuz sonuçlarından etkilenmemek için neler yapılabilir?

Cevap: Etkilenmeyenler büyük olasılıkla her duyduğuna inanmayan, haberi resmî kaynaktan doğrulamayı alışkanlık edinmiş kişilerdir.

• Afet anında yalnızca yetkili kurumların açıklamalarını izlemek,
• kaynağı belli olmayan mesajı başkasına iletmemek,
• haberi en az bir başka güvenilir yerden daha doğrulamak olumsuz sonuçlardan korur.

c) Yanıltıcı bir haberin oluşturabileceği haksızlıkların önlenmesi konusunda nasıl davranırsınız? Fikirlerinizi yazınız.

Cevap: Doğru olduğundan emin olmadığım bir haberi yaymam; yanlış olduğunu öğrenirsem bana gönderen kişiyi kibarca uyarırım.

• Haberde adı geçen kişi ya da kurum hakkında, gerçeği öğrenmeden kötü konuşmam.
• Yanlış haberi ben de paylaştıysam silerim ve doğrusunu yazarım.

Beyza, “En çok sevdiğiniz oyuncaklar nelerdir?” sorusunu araştırmak için 6-A sınıfındaki kız ve erkek öğrencilere aşağıdaki anket formunu uygulamıştır. (Takı tasarım seti, Dikiş seti, Örgü seti, Bez bebek tasarım seti, Peluş hayvanlar, Mutfak setleri, Parfüm yapım seti; her biri için Evet / Hayır) Anket formunu inceleyerek verilen soruları cevaplayınız. a) Sizce bu form 6. sınıflar için uygun bir anket formu mudur?

Cevap: Uygun değildir. Yedi seçeneğin hepsi birbirine benzeyen türden oyuncaklar; sınıftaki pek çok öğrencinin sevdiği oyuncak listede yok.

• Listede top, kutu oyunu, yapı seti, zekâ oyunu gibi 6. sınıfta çok oynanan hiçbir şey bulunmuyor.
• Sevdiği oyuncağı listede bulamayan öğrenci bütün satırlara “Hayır” demek zorunda kalır.

b) Sizce oluşturulan ankette yanlılık var mıdır? Fikirlerinizi arkadaşlarınızla paylaşarak tartışınız.

Cevap: Vardır. Anket kız ve erkek öğrencilerin hepsine uygulanmış ama seçenekler yalnızca belli bir grubun ilgisine göre seçilmiş.

• Sonuçta “sınıfın en sevdiği oyuncak” diye çıkan şey, gerçekte yalnızca bu yedi oyuncak arasındaki sıralama olur.

c) Anket formunun bu sınıfa uygun hâle gelmesi için forma hangi oyuncak seçenekleri eklenebilir? Fikirlerinizi yazıp arkadaşlarınızla paylaşınız. Daha sonra arkadaşlarınızın fikirlerini ön yargısız ve saygılı biçimde dinleyerek seçenekleri belirleyiniz.

Cevap: Forma top, zekâ küpü, kutu oyunu, uçurtma ve yapı blokları eklenebilir; en alta bir de “Diğer: ……” satırı konabilir.

• Seçenekleri belirlemeden önce sınıfta herkese en sevdiği oyuncağı sorup en çok söylenenleri listeye alırız.
• Arkadaşlarımın önerilerini sözlerini kesmeden dinler, beğenmediğim öneriyle alay etmem.

ç) Bir anket formunda hataları en aza indirmek için neler yapılmalıdır? Fikirlerinizi yazarak arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap: Sorular yönlendirme içermemeli, seçenekler ankete katılacak herkesi kapsamalıdır.

• Sorular kısa ve herkesin aynı biçimde anlayacağı açıklıkta yazılmalı.
• Seçenekler dengeli olmalı, “Diğer” ya da “Fikrim yok” seçeneği bulunmalı.
• Form, uygulanmadan önce birkaç kişiyle denenmeli; anlaşılmayan yerler düzeltilmeli.