8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 150-151-152-153-154 Cevapları Hecce Yayıncılık

Asit mi Baz mı?
Amaç: Ayıraç yaparak maddelerin asit mi, baz mı olduğunu gözlemlemek
Araç Gereç: Kırmızı lahana, beherglas, sıcak su, su, 9 adet su bardağı, soda, sıvı sabun, çamaşır suyu, limon, sirke, süt, toz deterjan, karbonat, bıçak, süzgeç, tencere, kâğıt, kalem.
Etkinliğin Yapılışı
• Kırmızı lahanayı küçük parçalar hâlinde tencereye doğrayınız.
• Tenceredeki kırmızı lahananın üzerini örtecek kadar sıcak su ilave edip 7-8 dakika bekleyiniz.
• Tencerenin soğumasını bekleyiniz.
• Tenceredeki kırmızı lahananın suyunu beherglasa süzünüz.

Cevap: Lahana parçaları sıcak suda bekleyince rengini suya bırakır. Süzgeçten geçen koyu mor sıvı, asit ve bazları renk değiştirerek belli eden doğal bir ayıraçtır.

• Küçük kâğıt parçalarına kullanacağınız maddelerin adlarını yazıp her bir bardağın önüne koyunuz.
• Lahana suyunun rengine dikkat edip her bardağa yarısına kadar kırmızı lahana suyu koyunuz.
• İlk bardağa yarım limon suyu sıkıp değişimi gözlemleyiniz.
• Bardaklara sırasıyla getirdiğiniz malzemelerden koyup karıştırınız ve renk değişimini gözleyiniz.
• Gözlemlerinizi defterinize not ediniz.

Cevap: Limon suyu, sirke ve soda lahana suyunu kırmızıya çevirdi. Sıvı sabun, çamaşır suyu, toz deterjan ve karbonat yeşile çevirdi. Su, lahana suyunun rengini değiştirmedi.

1. Sıvıların renklerinin değişmesinin sebeplerini söyleyiniz.

Cevap: Lahana suyu bir ayıraçtır. Karıştığı madde asitse kırmızı, bazsa yeşil renk alır. Renk değişimi, sıvıların asit ya da baz özelliğinden kaynaklanır.

2. Hangi maddelerle lahana suyunun rengi kırmızıya dönüştü?

Cevap: Limon suyu, sirke ve soda ile kırmızıya döndü.

3. Hangi maddelerle lahana suyunun rengi yeşile dönüştü?

Cevap: Sıvı sabun, çamaşır suyu, toz deterjan ve karbonat ile yeşile döndü.

Turnusol Kâğıdıyla Gözlemliyorum.
Amaç: Turnusol kâğıdı ile asitlik ve bazlığı tespit etmek
Araç Gereç: Turnusol kâğıdı, 9 adet çay tabağı, soda, su, şampuan, sıvı sabun, çamaşır suyu, limon suyu, sirke, süt, domates suyu, bıçak, kâğıt, kalem.
Etkinliğin Yapılışı
• Çay tabaklarına getirdiğiniz malzemelerden azar azar koyunuz.
• Kâğıt parçalarına her bir çay tabağının kenarına içindeki malzemenin adını yazınız.
• Çay tabaklarındaki malzemelere turnusol kâğıdını batırarak 5 saniye bekleyiniz.
• 5 saniye sonra tabaktan aldığınız turnusol kâğıdının aldığı rengi aşağıdaki tabloya yazınız.
• Kullandığınız maddelerin asit mi, baz mı olduğuna karar veriniz.

Cevap: Asit olan maddelerde mavi turnusol kırmızıya, baz olan maddelerde kırmızı turnusol maviye döndü; suda renk değişmedi. Tablodaki renkler şöyledir:

• Soda: kırmızı
• Su: değişmedi
• Şampuan: mavi
• Sıvı sabun: mavi
• Çamaşır suyu: mavi
• Limon suyu: kırmızı
• Sirke: kırmızı
• Süt: kırmızı
• Domates suyu: kırmızı

Karar: Soda, limon suyu, sirke, süt ve domates suyu asittir; şampuan, sıvı sabun ve çamaşır suyu baz, su nötrdür.

1. Hangi maddeler asidik, hangi maddeler baziktir? Söyleyiniz.

Cevap:

• Asidik olanlar: soda, limon suyu, sirke, süt, domates suyu
• Bazik olanlar: şampuan, sıvı sabun, çamaşır suyu
• Nötr olan: su

2. Maddelerin asidik veya bazik olup olmadığına karar verirken tadına bakmak yerine turnusol kâğıdı kullanmanızın sebebini söyleyiniz.

Cevap: Asit ve bazların tadına bakmak tehlikelidir; kuvvetli olanlar ağzı ve mideyi yakar. Turnusol kâğıdı ise güvenli ve çabuk sonuç veren bir yöntemdir.

Rengi Nasıl Değişti?
Amaç: Maddelerin asit, baz ve nötr olup olmadığını tespit etmek
Araç Gereç: 5 adet beherglas, su, limon, sıvı sabun, çamaşır suyu, karbonat, saf su, cam pipet, turnusol kâğıdı.
Etkinliğin Yapılışı
• Beherglaslardan birincisine saf su koyunuz.
• İkinci beherglasa limon suyu, üçüncü beherglasa sıvı sabun, dördüncü beherglasa çamaşır suyu koyunuz. Beşinci beherglasa karbonat ve su koyarak pipetle karıştırınız.
• Her beherglasın içine farklı bir turnusol kâğıdı daldırıp kâğıdın rengindeki değişimi gözlemleyiniz.
• Gözlemlerinizi aşağıdaki tabloya işaretleyiniz.

Cevap:

• Saf su: nötr
• Limon suyu: asit
• Sıvı sabun: baz
• Çamaşır suyu: baz
• Karbonatlı su: baz

1. Limon suyu bulunan beherglasa daldırdığınız turnusol kâğıdının renginde nasıl bir değişim gözlemlediniz?

Cevap: Mavi turnusol kâğıdı kırmızıya döndü.

2. Çamaşır suyu bulunan beherglasa daldırdığınız turnusol kâğıdının renginde nasıl bir değişim gözlemlediniz?

Cevap: Kırmızı turnusol kâğıdı maviye döndü.

3. Nötr bir madde kullandınız mı?

Cevap: Evet, saf suyu kullandık. İçine daldırılan turnusol kâğıtlarının rengi hiç değişmedi.

Görsel 4.44’teki uyarı niçin konulmuştur? Fikirlerinizi söyleyiniz. Asitle çalışan kişiler; eldiven, önlük, gözlük ve maske gibi koruyucu kıyafetleri kullanmazlarsa ne gibi tehlikelerle karşılaşırlar?

Cevap: Uyarı işareti, orada yakıcı bir asit bulunduğunu hatırlatır ve insanları dikkatli olmaya çağırır. Koruyucu kıyafet giyilmezse şu tehlikeler çıkar:

• Asit tene değerse cilt yanar.
• Göze sıçrarsa görme bozulabilir.
• Buharı solunursa solunum yolları tahriş olur.
• Giysiler ve metal eşyalar aşınır.

Asit ve Baz Maddeleri Etkiler.
Uyarı: Bu etkinlikte kuvvetli asit ve baz kullanılacağından etkinlik yapılırken dikkatli olunmalıdır.
Amaç: Asit ve bazların maddeler üzerindeki etkisini öğrenmek
Araç Gereç: Sülfürik asit (H₂SO₄), sodyum hidroksit (NaOH) çözeltisi, pamuklu kumaş parçası, et parçası, kâğıt parçası, plastik, damlalık, 4 adet deney tüpü.
Etkinliğin Yapılışı
• Dört deney tüpünü tüplüğe yerleştiriniz.
• Tüplerden birincisine plastik, ikincisine et parçası, üçüncüsüne pamuklu kumaş, dördüncüsüne kâğıt parçalarını koyunuz.
• Tüplere damlalık yardımı ile 5-6 damla sülfürik asit damlatınız. 5 dakika bekleyiniz ve değişiklikleri gözleyiniz.
• Daha sonra deney tüplerindeki maddeleri lavaboya dikkatlice boşaltıp tüpleri temizleyiniz.
• Aynı işlemleri sodyum hidroksit çözeltisi ile tekrarlayınız.

Cevap: Sülfürik asit ve sodyum hidroksit tüplerde şu değişiklikleri yaptı:

• Plastik: Hemen hemen hiç etkilenmedi.
• Et parçası: Yumuşadı, rengi ve yapısı bozuldu.
• Pamuklu kumaş: Lifleri zayıfladı, zamanla delindi.
• Kâğıt: Koyulaştı ve parçalandı.

1. Sülfürik asit ve sodyum hidroksit çözeltileri, incelediğiniz maddelerin hepsini etkiledi mi? Gözlemlerinizi anlatınız.

Cevap: Hayır, hepsini etkilemedi. Plastikte belirgin bir değişiklik olmadı. Et, pamuklu kumaş ve kâğıtta ise bozulma, yumuşama ve renk değişimi gözlemledik. İki çözelti de bu üç maddeyi parçalayıcı ve yakıcı biçimde etkiledi.

2. Asit ve bazların günlük hayatta kullandığımız maddelere ne gibi etkileri olabileceğini düşünüyorsunuz? Açıklayınız.

Cevap: Asitler bazı metalleri aşındırır; limon suyu metal tabağı, mermer tezgâhı aşındırır. Asit ve bazlar kumaşı, kâğıdı, deriyi ve gözü yakıp zarar verir. Bu yüzden lavabo açıcı, pil sıvısı ve çamaşır suyu gibi ürünler dikkatle kullanılmalı, sıçrarsa bol suyla yıkanmalıdır.