8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 164-165-166-167 Cevapları Hecce Yayıncılık

Hâl Değişimi ve Madde Miktarı
Amaç: Hâl değişimini gözlemlemek
Araç Gereç: İki adet 500 ml’lik beherglas, iki adet 250 ml’lik beherglas, dört adet termometre, sıcak su, küçük buz parçaları (300 g), çekiç, tartım takımı, etiket, kalem.
Etkinliğin Yapılışı
• Küçük beherglasları A ve B, büyük beherglasları C ve D olacak şekilde etiketleyiniz.
• Buzu bez parçasının arasına koyup çekiçle küçük parçalara ayırınız.
• Küçük parçalara ayırdığınız buzun 100 gramını 250 ml’lik beherglaslardan birine (A), 200 gramını 250 ml’lik beherglaslardan diğerine (B) koyunuz.
• 500 ml’lik beherglasların ikisine de 250 ml sıcak su koyunuz.
• Her bir beherglasa bir termometre yerleştiriniz.
• Termometrelerde okuduğunuz değerleri tabloya kaydediniz.
• Küçük beherglasları büyük beherglastaki sıcak suyun içine daldırınız.
• Buzun ve sıcak suyun sıcaklıklarını her üç dakikada bir ölçerek tabloya kaydediniz.
• Buz tamamen eriyinceye kadar ölçme işlemine devam ediniz.
• Tabloda belirtilen zaman aralıklarına göre ölçümlerinizi yazınız.

Cevap: A küçük beherglası C’ye, B küçük beherglası D’ye daldırdık. Örnek ölçümlerimiz (°C):

• A beherglası (100 g buz): ilk 0, 3. dakika 0, 6. dakika 0, 9. dakika 2, 12. dakika 9
• B beherglası (200 g buz): ilk 0, 3. dakika 0, 6. dakika 0, 9. dakika 0, 12. dakika 0
• C beherglası (sıcak su): ilk 60, 3. dakika 50, 6. dakika 41, 9. dakika 35, 12. dakika 31
• D beherglası (sıcak su): ilk 60, 3. dakika 46, 6. dakika 34, 9. dakika 25, 12. dakika 18

1. Buzların ve sıcak suların sıcaklıkları başlangıçta kaç °C’tu?

Cevap: Buzların sıcaklığı 0 °C, sıcak suların sıcaklığı ise 60 °C idi.

2. Kütlesi fazla olan buz ile kütlesi az olan buzun erime süreleri farklı mıdır? Söyleyiniz.

Cevap: Evet, farklıdır. 100 g buz yaklaşık 8 dakikada, 200 g buz yaklaşık 16 dakikada eridi. Kütle büyüdükçe erime süresi uzar.

3. Büyük beherglaslardaki sıcak suların son sıcaklıkları arasında fark var mıdır? Açıklayınız.

Cevap: Evet, vardır. 200 g buzun bulunduğu D’deki sıcak su daha çok soğudu (18 °C), 100 g buzun bulunduğu C’deki su ise daha az soğudu (31 °C).

Maddenin Cinsi ve Sıcaklık
Amaç: Maddenin cinsinin hâl değişimine etkisini öğrenmek
Araç Gereç: 100 gram buz, 100 gram mum, tartım takımı, iki adet beherglas, iki adet termometre, kibrit, iki adet ispirto ocağı, saat.
Etkinliğin Yapılışı
• Beherglaslardan birine ilk sıcaklıkları eşit olacak şekilde 100 gram mum, diğerine 100 gram buz koyunuz.
• Beherglasları ispirto ocaklarının üzerine koyup aynı anda ocakları yakınız. Bu sırada saatin kaç olduğunu tabloya yazınız.
• Mum ve buzun erimeye başladıkları zamanları kaydediniz.
• Maddeler tamamen eriyince de saatinize bakarak süreyi aşağıdaki tabloya kaydediniz. İspirto ocağını kapatınız.
• Maddeler eriyince maddelerin sıcaklıklarını termometre ile ölçüp tabloya kaydediniz.

Cevap: Ocaklar saat 10.00’da yakıldı. Örnek ölçümlerimiz:

• Mum: ilk sıcaklık 0 °C, erime başladığı andaki sıcaklık 58 °C, erime başladığı zaman 10.03, erime bittiği zaman 10.07
• Buz: ilk sıcaklık 0 °C, erime başladığı andaki sıcaklık 0 °C, erime başladığı zaman 10.01, erime bittiği zaman 10.10

1. Hangi madde daha önce eridi?

Cevap: Mum daha önce eridi (10.07), buz daha geç eridi (10.10).

2. Hangi maddenin erime sıcaklığı daha yüksektir?

Cevap: Mumun erime sıcaklığı daha yüksektir (58 °C’a karşılık 0 °C).

3. Maddelerin erime süreleri arasında zaman farkı olmasının sebebi nedir? Açıklayınız.

Cevap: Buz ile mum farklı maddelerdir. Her maddenin erime sıcaklığı ve erimesi için gereken ısı miktarı farklıdır. Kütleleri aynı olsa da bu yüzden erime süreleri farklı çıktı.

Yaptığınız etkinliğe göre aşağıda verilen değişken gruplarının neler olduğunu ilgili yerlere yazınız.
Bağımlı değişken: ……
Bağımsız değişken: ……
Kontrol edilen değişken: ……

Cevap:

• Bağımlı değişken: Maddelerin erime süresi ve erime sıcaklığı
• Bağımsız değişken: Maddenin cinsi (mum ve buz)
• Kontrol edilen değişken: Kütle (100 g), ısıtıcı, beherglas, ilk sıcaklık

Buzun Hâl Değişimi
Amaç: Katı maddelerin hâl değişimi sırasındaki sıcaklık değişimini gözlemlemek.
Araç Gereç: 500 ml’lik beherglas, buz parçaları, iki adet termometre, ispirto ocağı, bunzen kıskacı, deney tüpü, tel kafes, sacayağı, tuz, bez parçası.
Etkinliğin Yapılışı
• Beherglası yarısına kadar bunzen kıskacı kullanarak buz parçaları ile doldurup termometreyi beherglasın tabanına değmeyecek şekilde yerleştiriniz.
• Bir süre sonra termometrede okuduğunuz başlangıç sıcaklığını kaydediniz. (İlk ölçümün 0 °C’un altında olmasına dikkat ediniz.)
• İspirto ocağını yakınız.
• Defterinize bir tablo hazırlayarak ölçtüğünüz ilk değeri tabloya yazınız.
• Her 2 dakikada bir termometrelerdeki değeri okuyup kaydediniz. Ayrıca buz parçalarının erimeye başladığı zamanı not ediniz.
• Buz parçalarının tamamen suya dönüştüğü zamanı not ediniz. Bu zamandan itibaren 4 dakika daha gözlemleyiniz ve gözlemlerinizi not ediniz.

Cevap: Termometre başlangıçta −5 °C gösterdi (örnek ölçüm). Buz yaklaşık 4. dakikada erimeye başladı. İlk basamaklarda ölçümleri defterimize yazdık; tablo ve grafik bir sonraki sayfadaki basamaklarla tamamlanıyor.

• İspirto ocağını kapak ile kapatınız.
• Verilerinize göre sıcaklık-zaman grafiğini çiziniz. Çizdiğiniz grafiği yorumlayınız.

Cevap: Örnek ölçümlerime göre (zaman – sıcaklık): 0 dk −5 °C, 2 dk −2 °C, 4 dk 0 °C, 6 dk 0 °C, 8 dk 0 °C, 10 dk 0 °C, 12 dk 0 °C, 14 dk 6 °C, 16 dk 13 °C. Grafikte çizgi önce yükselir, 0 °C’ta yatay uzanır, sonra yeniden yükselir. Yatay bölüm, buzun erirken sıcaklığının değişmediğini gösterir.

1. Etkinlikte hangi zaman aralıklarında sıcaklık artışı gözlemlendi?

Cevap: Buz erimeye başlamadan önce (0-4. dakika) ve buz tamamen eridikten sonra (12-16. dakika) sıcaklık arttı.

2. Hangi zaman aralıklarında sıcaklık artışı gözlenmedi?

Cevap: Buzun erimeye başladığı andan tamamen eriyene kadar geçen sürede (4-12. dakika) sıcaklık artışı gözlenmedi.

3. Buz kaç °C’ta sıvı hâle geldi?

Cevap: Buz 0 °C’ta sıvı hâle geldi.

Grafik 4.2’de su buharının buz hâline geldiğini gösteren bir grafik görülmektedir. Sizler de bu grafikte gerçekleşen olayları yorumlayınız.

Cevap: Grafik, 110 °C’taki su buharının soğuyarak −10 °C’taki buza dönüşmesini gösterir:

• I. bölge: Su buharı ısı verir, sıcaklığı 110 °C’tan 100 °C’a düşer.
• II. bölge: 100 °C’ta su buharı yoğuşur; sıcaklık sabittir, kapta su buharı ile su birlikte bulunur.
• III. bölge: Tamamen sıvı olan su soğur, sıcaklığı 100 °C’tan 0 °C’a iner.
• IV. bölge: 0 °C’ta su donar; sıcaklık sabittir, kapta su ile buz birlikte bulunur.
• V. bölge: Tamamen katı olan buz soğur, sıcaklığı 0 °C’tan −10 °C’a iner.