4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 143-144-145-146-147 Cevapları Adım Adım Yayıncılık

Ünitenin bu bölümünde öğreneceğiniz bazı konu ve kavramları oluşturan harfler aşağıda karışık verilmiştir. Harfleri numaralarına göre ilgili yerlere yazınız. Ortaya çıkan konu ve kavramları çeşitli kaynaklardan araştırarak edindiğiniz bilgileri defterinize yazınız.

Cevap:

• KATI: Kendine ait bir şekli olan maddedir. Hangi kaba koyarsak koyalım şekli aynı kalır. Çatal ve tabak katıdır.
• SIVI: Akabilen ve içine döküldüğü kabın şekline giren maddedir. Süt ve meyve suyu sıvıdır.
• GAZ: Akabilen ve bulunduğu ortamın tümünü dolduran maddedir. Hava ve su buharı gazdır.

Çaydanlıktaki su ısıtıldıktan bir süre sonra su seviyesi azalır. Sizce bu durumun sebebi nedir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap: Su kaynadıkça azar azar buhara dönüşür. Buhar, çaydanlığın ağzından ve kapağının kenarından dışarı çıkar. Giden buhar kadar su eksildiği için seviye düşer.

3. sınıf fen bilimleri dersinde çevrenizdeki maddeleri hâllerine göre katı, sıvı ve gaz olarak sınıflandırmıştınız. Maddenin hâllerine günlük yaşamdan örnekler veriniz.

Cevap:

• Katı: taş, makas, okul çantası, ceviz
• Sıvı: ayran, sirke, şampuan, kolonya
• Gaz: soluduğumuz hava, mutfak tüpündeki gaz, su buharı

Görselde verilen yerdeki maddelerin hangileri katı, hangileri sıvı, hangileri gazdır? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap:

• Katı: Yerdeki ve ağaçların üstündeki kar, ağaçlar, tepeler, göldeki adacıklar
• Sıvı: Gölün suyu
• Gaz: Gökyüzünü dolduran hava

Aşağıdaki deneyi yaparak katıların ve sıvıların özelliklerini gözlemleyiniz.
Deneyin Amacı: Katıların ve sıvıların özelliklerini gözlemlemek
Araç Gereç: silgi, kalem, anahtar, su, meyve suyu, sıvı yağ, bardak, beherglas, kavanoz.
Uygulama Aşamaları
1. Arkadaşlarınızla sınıfta 3-4 kişilik gruplar oluşturunuz. Grup arkadaşlarınızla adil bir görev paylaşımı yapınız.
2. Silgiyi sırasıyla boş bardağa, boş beherglasa ve son olarak da boş kavanoza koyunuz.
3. Silgiye uyguladığınız işlemleri kalem ve anahtar için de tekrarlayınız.
4. Silgi, kalem ve anahtarın şeklinin bulunduğu kaba göre değişip değişmediğini gözlemleyiniz. Aşağıda verilen tablodaki soruları gözlem sonuçlarınıza göre cevaplayınız. Gözlem sonuçlarınıza göre bu maddelerin hangi hâlde bulunduğunu tablodaki ilgili kutucuklara yazınız.
5. Boş bardağı suyla doldurunuz. Bardaktaki suyu boş beherglasa aktarınız. Ardından beherglastaki suyu boş kavanoza koyunuz.
6. Suya uyguladığınız işlemleri meyve suyu ve sıvı yağ için de tekrarlayınız.
7. Su, meyve suyu ve sıvı yağın şeklinin bulunduğu kaba göre değişip değişmediğini gözlemleyiniz. Aşağıda verilen tablodaki soruları gözlem sonuçlarınıza göre cevaplayınız. Bu maddelerin hangi hâlde bulunduğunu tablodaki ilgili kutucuklara yazınız.

Cevap: Dört kişilik grubumuzda işleri paylaştık: Biri maddeleri kaplara koydu, biri sıvıları aktardı, biri gözlemleri söyledi, biri de tabloya yazdı. Gözlemlerimiz şöyle oldu:

• Silgi bardakta da beherglasta da kavanozda da aynı dikdörtgen biçimde durdu.
• Kalem ve anahtar da üç kapta hiç değişmedi; kalem yine uzun ve ince, anahtar yine dişliydi.
• Su bardaktayken bardağın, beherglasa aktarınca beherglasın, kavanoza dökünce kavanozun biçimine girdi.
• Meyve suyu ve sıvı yağ da tıpkı su gibi aktı ve her kabın şeklini aldı.

6. Suya uyguladığınız işlemleri meyve suyu ve sıvı yağ için de tekrarlayınız.
7. Su, meyve suyu ve sıvı yağın şeklinin bulunduğu kaba göre değişip değişmediğini gözlemleyiniz. Aşağıda verilen tablodaki soruları gözlem sonuçlarınıza göre cevaplayınız. Bu maddelerin hangi hâlde bulunduğunu tablodaki ilgili kutucuklara yazınız.

Cevap: Tabloda “Maddenin Şekli Bulunduğu Kaba Göre Değişti mi?” ve “Maddenin Hâli” sütunlarını şöyle dolduruyoruz:

• Silgi: Hayır, değişmedi. → Katı
• Kalem: Hayır, değişmedi. → Katı
• Anahtar: Hayır, değişmedi. → Katı
• Su: Evet, değişti. → Sıvı
• Meyve suyu: Evet, değişti. → Sıvı
• Sıvı yağ: Evet, değişti. → Sıvı

Sonuç
1. Katı maddeler farklı kaplara konulduğunda neden şekilleri değişmedi?

Cevap: Çünkü katıların kendilerine ait, belirli bir şekli vardır. Katılar akmaz; bu nedenle silgi, kalem ve anahtar her kapta olduğu gibi kaldı.

2. Sıvı maddeler farklı kaplara konulduğunda sıvılar hangi şekli aldı?

Cevap: Sıvılar, içine döküldükleri kabın şeklini aldı. Aynı su bardakta bardak biçiminde, kavanozda kavanoz biçiminde durdu.

3. Gözlemlerinize göre katı ve sıvı maddeler arasındaki farklar nelerdir?

Cevap:

• Katının belirli bir şekli vardır; sıvının yoktur.
• Katı, kap değişince aynı kalır; sıvı her seferinde yeni kabın şekline girer.
• Katı akmaz; sıvı akar.

Gazların, bulunduğu ortamda yayılma özelliğiyle ilgili günlük yaşamdan başka örnekler verilebilir mi? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap: Evet, verilebilir. Örnek: Bir odada kolonya dökülünce kokusu az sonra odanın öbür ucundan da duyulur. Bahçede yakılan mangalın dumanı çevreye dağılır. Soyulan portakalın kokusu bütün sınıfa ulaşır.

Aşağıdaki deneyi yaparak gazların bulunduğu ortamda yayılmasını gözlemleyiniz.
Deneyin Amacı: Gazların bulunduğu ortamda yayıldığını gözlemlemek
Araç Gereç: balon.
Uygulama Aşamaları
1. Balonu şişiriniz. Balonun şişirilmeden önceki şekliyle şişirildikten sonraki şeklini karşılaştırınız. Gözlemlerinizi defterinize yazınız.
2. Balonun ağzını açarak yüzünüze doğru tutunuz. Yüzünüzde ne hissettiğinizi defterinize yazınız.

Cevap:

• 1. gözlem: Balon şişirilmeden önce küçük, buruşuk ve yassıydı. Şişirince büyüdü, gerildi ve yuvarlak bir şekil aldı.
• 2. gözlem: Balonun ağzını açınca yüzüme hafif bir rüzgâr gibi hava çarptı, yüzüm serinledi. Balon da hızla küçüldü.

Sonuç
1. Balonun üflemenizle birlikte şişmesinin sebebi nedir?

Cevap: Üflediğimiz hava balonun içine girer ve içeride her yöne yayılır. Yayılan hava balonun çeperini dışarı doğru iter, balon şişer.

2. Şişirilmiş balonu yüzünüze tuttuğunuzda hissettiğiniz madde nedir?

Cevap: Hissettiğimiz madde havadır. Balonun içindeki hava ağız kısmından çıkar ve yüzümüze doğru yayılır.