6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Sayfa 150-152-154-157-158-159 Cevapları 1. Kitap

Aşağıdaki tabloları tahtaya çizerek birinci grubun belirlediği özellikleri Tablo 1’e, ikinci grubunkileri ise Tablo 2’ye kaydediniz. Ardından tahtadaki bu bilgileri aşağıdaki tabloya aktarınız.

Cevap:

• Tablo 1 : İslamiyet Öncesi Dönemde Türklerin
  • Hayat biçimi: Konargöçer yaşadılar, hayvancılık yaptılar. At en büyük yardımcılarıydı. Töreye uydular.
  • Mimari eserlerinin özellikleri: Hükümdarlar otağda oturdu. Evler kerpiç ve ahşaptı. Hükümdarlar kurganlara gömüldü.
  • Sanat eserlerinin özellikleri: Halı, kilim, toka gibi taşınabilir eşyaları hayvan motifleriyle süslediler. Örnek: Pazırık halısı.
  • Yazı, dil ve edebiyat özellikleri: Göktürk ve Uygur alfabelerini kullandılar. Destanlar söylediler, Orhun Kitabeleri’ni diktiler.
• Tablo 2 : İslamiyet’in Kabulü Sonrası Dönemde Türklerin
  • Hayat biçimi: Şehirler kuruldu ama çoğunluk konargöçer kaldı. Tarım, esnaflık, ticaret gelişti.
  • Mimari eserlerinin özellikleri: Cami, türbe, medrese, ribat ve hastane yaptılar. Tapınaklar camiye çevrildi.
  • Sanat eserlerinin özellikleri: Hat ve tezhip gelişti. Ebru, dokuma sürdü. Geometrik ve bitkisel bezeme yapıldı.
  • Yazı, dil ve edebiyat özellikleri: Arap alfabesine geçildi. Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati’t-Türk yazıldı.

Tablolara yazdığınız özelliklere göre Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında nasıl bir değişim meydana gelmiştir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.

Cevap: Çadırın yanına şehir, kurganın yerine türbe geldi. Hayvan motifli süslemeler azaldı; hat, tezhip ve geometrik bezemeler çoğaldı. Sözlü destanların yanında kitaplar yazıldı, alfabe değişti. Yine de at, hayvancılık, dokuma ve Türkçe konuşma gibi eski özellikler sürdü. Kısacası Türkler kendi kültürlerini bırakmadı, onu İslam kültürüyle birleştirdi.

Seyahatnamede verilen bilgilere dayanarak Karahanlıların sosyal ve ekonomik hayatı ile İslamiyet’ten önceki Türklerin sosyal ve ekonomik hayatı arasında görülen benzerlik ve farklılıklar nelerdir? Düşüncelerinizi ifade ediniz.

Cevap:

• Benzerlikler: Halkın çoğu yine konargöçer ve çobandı. Geçim tarımdan değil, meralarda yapılan hayvancılıktan sağlanıyordu. Kahramanlık ve askerlik eskisi gibi değerliydi.
• Farklılıklar: Karahanlılar Müslüman bir devletti. Semerkant, Buhara ve Kaşgar gibi şehirler kültür merkezi oldu; buralarda ticaret, esnaflık ve bilim gelişti.

Dîvânu Lugati’t-Türk hakkında verilen bilgilere göre Türkler 11. yüzyılda hangi alanlarda gelişme göstermiştir? Tartışınız.

Cevap: Türkler haritacılık ve coğrafyada, gök bilimi ve takvimde, dil çalışmalarında ilerlemişti. Kaşgarlı Mahmud ilk Türk dünya haritasını çizdi ve haritayı yuvarlak yaptı. On İki Hayvanlı Türk Takvimi’ni anlattı. Eseri aynı zamanda Türkçenin bilinen ilk sözlüğü oldu.

Verilen bilgilere göre Yusuf Has Hâcib, eserinde Türk devletlerinin hangi özelliği hakkında bilgi vermektedir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.

Cevap: Kutadgu Bilig, Türk devletlerinin yönetim anlayışını anlatır. Eserden kut inancının Müslüman olduktan sonra da yaşadığını öğreniyoruz. Hükümdar halkına, halk da hükümdarına karşı sorumludur; devlet iyi yönetilirse ülke mutlu olur.

Verilen haritaya göre Büyük Selçuklular kendinden önceki İslam devletlerinden farklı olarak İslamiyet’in hangi coğrafyalara yayılmasını sağlamıştır? Söyleyiniz.

Cevap: Büyük Selçuklular İslamiyet’i Anadolu’ya taşıdı. Haritada Erzurum, Malazgirt, Mardin, Ankara ve Konya Selçuklu sınırları içinde görünüyor. Önceki İslam devletleri Anadolu’nun içlerine yerleşememişti.

Türklerin İslamiyet’i kabulüyle birlikte sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimlerin sonuçlarını günümüz koşullarıyla karşılaştırınız. Elde ettiğiniz bilgileri aşağıdaki karşılaştırma tablosuna yazınız.

Cevap:

• Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişim: Cami ve medreseler yapıldı. Yollara kervansaraylar kuruldu. Hat ve tezhip gelişti. Arapça isimler kullanıldı. Vakıflar kuruldu.
• Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin günümüze yansımaları: Yeni camiler Selçuklu tarzı taşıyor. Eski kervansaraylar otel oluyor. Camiler hat ve çiniyle süsleniyor. Bebeklere Yusuf, Zeynep adı konuyor. Vakıflar yardım ediyor.

PERFORMANS GÖREVİ
Adı: Hikâye tasarlama
Amacı: İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçlarını dönemin koşulları içinde açıklama
Beceri: Tarihsel empati
Süre: 2 ders saati
Yönerge:
– Edindiğiniz bilgilerden yararlanarak kendinizi İslamiyet Öncesi Dönem’den İslamiyet’in kabulüne geçiş aşamasında yaşayan biri olarak hayal etmeniz ve o dönemde geçen bir hikâye tasarlamanız isteniyor.
– Bu doğrultuda aşağıdaki alana İslamiyet’in kabulüyle sosyal ve kültürel hayatınızda meydana gelen değişimlere ilişkin bir hikâye yazınız. (Hikâyenizi defterinize yazınız.)
– Hikâyenizi yazarken Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanmaya özen gösteriniz.
– Hikâyenizde İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçlarını dönemin koşulları çerçevesinde açıklayınız. Açıklamalarınızda çok yönlü bakış açısıyla değerlendirme yapmalısınız.
– Tarih, en önemli millî ve manevi değerlerimizden biridir. Atalarımızı tanımanın ve geçmişimizi öğrenmenin vazgeçilmez bir sorumluluk olduğunu unutmamalıyız.
– Oluşturduğunuz hikâyeler derecelendirme ölçeğiyle değerlendirilecektir.
Hikâyenin adı:
Hikâyenin konusu:
Hikâyenin kahramanları:
Hikâyede değindiğiniz millî ve manevi değerler:

Cevap: (Örnek hikaye tasarımıdır; herkes kendi hikayesini yazar.)

• Hikâyenin adı: Balasagun Yolunda
• Hikâyenin konusu: Karahanlılar zamanında obasıyla Balasagun’a gelen Aybike’nin şehirde gördüğü yenilikler ve ailesinin Müslüman oluşu.
• Hikâyenin kahramanları: Aybike, dedesi Kutluk, tüccar Yusuf ve medrese hocası.
• Hikâyede değindiğiniz millî ve manevi değerler: Adalet, yardımseverlik, misafirperverlik, ilme saygı, büyüklere saygı ve dayanışma.

Defterime yazdığım hikaye: Adım Aybike. Obamız her bahar yaylaya çıkar, güzün ovaya inerdi. O yıl dedem Kutluk sürünün yünlerini satmak için bizi Balasagun’a götürdü. Şehrin kapısında tüccar Yusuf bizi karşıladı, “Yolcu Allah’ın misafiridir.” diyerek evine buyur etti. Sokaklarda kerpiç evler, ortada kubbeli bir cami vardı. Yusuf’un oğlu beni medreseye götürdü. Hoca, yeni harflerle adımı bir kağıda yazdı; çok şaşırdım. Akşam dedem, hükümdar Satuk Buğra Han’ın da bu dini seçtiğini anlattı. “Tek Tanrı’ya zaten inanırdık, töremizdeki adalet burada da var.” dedi. Ertesi gün obamızın büyükleri toplandı ve Müslüman olmaya karar verdi. Atlarımızdan da yaylamızdan da vazgeçmedik. Ama artık kışları şehre iniyor, ben de medresede okuma öğreniyorum. Dedem ölünce onu kurgana değil, küçük bir türbeye defnedeceğimizi söylüyor.

İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişim ile ilgili örnek cümleler verilmiştir.
Verilen cümlelerle kutulardaki alanları eşleştiriniz (Cümlenin numarasını ilişkili olduğu alanın altındaki kutuya yazınız.).
1. Türklerde Arap alfabesinin kullanımı yaygınlaşmıştır.
2. Konargöçer hayat devam etmiş ancak büyük şehirler kurulmaya başlanmıştır.
3. Medrese, ribat, cami, hastane gibi yapılar inşa edilmiştir.
4. Türkçe konuşulmaya devam edilmiş ancak Arapça ve Farsça kelimeler dilimize girmeye başlamıştır.
5. Minyatür, ebru yapımı devam etmiş, Arap kültürünün etkisi ile hat ve tezhip sanatı gelişmiştir.
6. Hayvancılık ve at biniciliği önemini korumuştur.
7. Yöneticiler ve halk İslamî isim ve ünvanlar kullanmaya başlamışlardır.
8. Kurgan mezar anlayışı terk edilmiş İslam kültürüne türbe mimarisi kazandırılmıştır.
9. Yapıları süslerken geometrik şekilleri ve bitki motiflerini kullanmışladır.
10. Heykel ve balbal yapımına çok fazla rastlanmamaktadır.
11. Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk gibi eserler kaleme alınmıştır.
12. Uygurlardan kalan tapınaklar camiye dönüştürülmüştür.

Cevap:

• Hayat biçimi → 2, 6, 7
• Yazı, dil ve edebiyat → 1, 4, 11
• Sanat → 5, 9, 10
• Mimari → 3, 8, 12