6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Sayfa 138-139-140-141 Cevapları 1. Kitap

Abbasiler Dönemi’nde adalet işlerinden sorumlu olan başkadılık makamının yaptığı görevi günümüzde hangi kurum yapmaktadır? Söyleyiniz.

Cevap: Bu görevi bugün Adalet Bakanlığı yapıyor. Hakimlerin atanması ve denetlenmesi işini ise Hakimler ve Savcılar Kurulu yürütüyor.

Verilen yazılı, görsel ve dijital kaynaklara göre İslam medeniyeti, insanlığın ortak mirasına ne gibi katkılarda bulunmuştur? Düşüncelerinizi söyleyiniz.

Cevap: İslam medeniyeti pek çok alanda kalıcı eserler bıraktı.

• Eğitim: Suffe, küttablar ve camiler herkese açık okullar oldu.
• Bilim: Eski Yunan, İran ve Hint eserleri Arapçaya çevrildi; tıp, astronomi, cebir ve geometride yeni kitaplar yazıldı, rasathaneler kuruldu.
• Hukuk: Medine Vesikası, kadılık ve başkadılık adaleti kurallara bağladı.
• Sanat: Hat, tezhip ve cilt sanatı gelişti.
• Mimari: Kurtuba Ulu Camii ve Samerra Ulu Camii gibi yapılar yükseldi.
• Kültür: Bayramlar toplumu bir araya getiren şenliklere dönüştü; kağıt kullanımı Avrupa’ya öğretildi.

Ortak mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılmasında bireysel olarak neler yapabiliriz? Söyleyiniz.

Cevap: Gezdiğim cami, medrese ve müzelerde duvarlara yazı yazmam, eserlere dokunmam. Zarar veren birini görürsem görevlilere haber veririm. Şehrimdeki tarihi yapıları araştırır, öğrendiklerimi arkadaşlarıma anlatırım. Çektiğim fotoğraflarla sınıf panosu hazırlayarak bu eserlerin tanınmasına yardım ederim. (Örnek cevaptır; herkes kendine göre söyler.)

ETKİNLİK
Adı: İslam Kültür ve Medeniyetini Öğrenelim
Amacı: İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına katkılarını belirleyebilme
Beceri: Tümdengelimsel Akıl Yürütme
Süre: 3 ders saati
Yönerge:
– Sınıfınızı altışar kişilik gruplara ayırınız. (Sınıf mevcudunuz yeterli değilse gruptaki öğrenci sayısını azaltabilirsiniz.)
– Oluşturduğunuz gruplardaki öğrencilere tabloda yer alan konu alanlarını paylaştırınız. (Öğrenci sayısı yeterli değilse bir öğrenci birden fazla konu alanının sorumluluğunu üstlenebilir.)
– Farklı gruplarda yer alan ve aynı konu alanlarını paylaşan öğrencilerin uzmanlık grubu adı altında bir araya gelmelerini sağlayınız. Uzmanlık grubundaki öğrencilerden konu alanları ile ilgili detaylı çalışma yapmalarını isteyiniz.
– Grup çalışmaları sırasında İslam medeniyetinin oluşturduğu ortak mirasın korunmasında duyarlı ve saygılı davranmanın önemi ile ilgili açıklamalarda bulununuz.
– Uzmanlık grubunda yer alan öğrencilerin çalışmalarını tamamladıktan sonra ilk gruplarına geri dönmelerini ve detaylı çalışma yaptığı konu alanıyla ilgili diğer arkadaşlarını bilgilendirmesini isteyiniz.
– Her gruptan birer sözcü belirlemelerini isteyiniz.
– Grup sözcüleri tarafından İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına yaptığı katkılar; eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanları ile ilişkilendirilerek açıklamalarını sağlayınız.
– Sunum süreciniz kontrol listesi ile değerlendirilecektir.

Cevap: Etkinliği şu sırayla yapabiliriz. (Örnek yapılıştır; her sınıf kendi gruplarını kurar.)

1. Sınıf altışar kişilik gruplara ayrılır. Gruptaki herkes şemadaki alanlardan birini alır: Eğitim, Bilim, Hukuk, Kültür, Sanat, Mimari.
2. Aynı alanı seçenler uzmanlık grubunda buluşur. Örneğin bütün “Bilim” sorumluları bir masada toplanır ve 135-137. sayfaları birlikte tarar.
3. Uzmanlık grupları notlarını çıkarır:
   • Eğitim: Suffe, küttablar, camilerin ve alim evlerinin okul gibi kullanılması
   • Bilim: Beytülhikme’deki çeviriler, rasathaneler, İbn-i Sina’nın tıp kitabı
   • Hukuk: Medine Vesikası, kadı atamaları, başkadılık
   • Kültür: Bayram kutlamaları, Arapçanın resmi dil olması, kağıdın Avrupa’ya ulaşması
   • Sanat: Hat, tezhip, cilt
   • Mimari: Mescid-i Nebevi, Emeviyye Camii, Kurtuba Ulu Camii, Samerra Ulu Camii
4. Çalışırken bu eserlerin hepimizin mirası olduğu, korunmaları gerektiği konuşulur.
5. Herkes ilk grubuna döner ve kendi alanını arkadaşlarına anlatır.
6. Gruplar birer sözcü seçer. Sözcü, altı alanı sırayla örnekleriyle sınıfa sunar.
7. Sunum, kontrol listesindeki ölçütlere göre değerlendirilir.

Öğrenelim bölümünde incelediğiniz kaynaklara göre Hz. Muhammed (sav), Dört Halife, Emeviler ve Abbasiler dönemlerinde İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında insanlığın ortak mirasına katkılarını belirleyerek verilen örneğe benzer çıkarımlarda bulununuz.

Cevap:

• Kültür: Abbasiler Dönemi’nde bayramlar fener alayları ve kandillerle kutlandı. Bu durum bayramların toplumu bir araya getirdiğini gösterir.
• Bilim: Abbasiler Bağdat’ta Beytülhikme’yi kurdu, eski eserleri Arapçaya çevirtti. Bu durum bugünkü bilimlerde İslam bilginlerinin payını gösterir.
• Sanat: Emeviler Dönemi’nde hat, tezhip ve cilt gibi kitap sanatları gelişti. Bu durum Müslümanların kitaba ve güzel yazıya değer verdiğini gösterir.
• Hukuk: Hz. Muhammed (sav) Medine Vesikası ile herkesin hakkını yazıya geçirdi. Bu durum İslam’ın adalete ve birlikte yaşamaya önem verdiğini gösterir.
• Mimari: Endülüs’te Kurtuba Ulu Camii, Abbasiler Dönemi’nde Samerra Ulu Camii yapıldı. Bu durum İslam mimarisinin dünyaya eşsiz eserler kattığını gösterir.

Aşağıda “Hz. Muhammed, Dört Halife, Emeviler ve Abbasiler” dönemleriyle ilgili ifadeler numaralandırılarak verilmiştir. Soruları okuyunuz ve ilgili ifadelerin numarasını cevap alanlarına yazınız. (Bir numarayı birden fazla cevap alanına yazabilirsiniz.)
1. Tercüme çalışmaları
2. Mevalî Politikası
3. Tıbb-ı Nebevî
4. Kadı tayin edilmesi
5. Endülüs’ün fethi
6. Hat
7. Devlet hazinesinin oluşturulması
8. Hz.Osman
9. Medine Sözleşmesi
10. Samerra Ulu Cami’nin inşası
11. Tezhip
12. Hz. Ebu Bekir
● Hz. Muhammed Dönemi’nde meydana gelen gelişmeler hangileridir?
● Kur’an-ı Kerim’i kitap hâline getiren ve çoğaltan halifeler hangileridir?
● Hz. Ömer Dönemi’nde meydana gelen gelişmeler hangileridir?
● Emeviler Dönemi’nde meydana gelen gelişmeler hangileridir?
● Abbasiler Dönemi’nde meydana gelen gelişmeler hangileridir?
● Verilen ifadelerden hangileri hukuk alanı ile ilişkilidir?
● Kitap yazımında yararlanılan sanat dalları hangileridir?

Cevap:

• Hz. Muhammed Dönemi’ndeki gelişmeler → 3, 9 (Tıbb-ı Nebevî, Medine Sözleşmesi)
• Kur’an-ı Kerim’i kitap haline getiren ve çoğaltan halifeler → 12, 8 (Hz. Ebu Bekir kitap haline getirdi, Hz. Osman çoğalttı)
• Hz. Ömer Dönemi’ndeki gelişmeler → 4, 7 (Kadı tayin edilmesi, devlet hazinesinin oluşturulması)
• Emeviler Dönemi’ndeki gelişmeler → 1, 2, 5 (Tercüme çalışmaları, Mevalî Politikası, Endülüs’ün fethi)
• Abbasiler Dönemi’ndeki gelişmeler → 1, 10 (Tercüme çalışmaları, Samerra Ulu Cami’nin inşası)
• Hukuk alanı ile ilişkili olanlar → 4, 9 (Kadı tayin edilmesi, Medine Sözleşmesi)
• Kitap yazımında yararlanılan sanat dalları → 6, 11 (Hat, Tezhip)