6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 24-26-27-28-29 Cevapları 1. Kitap

Bir zaman makinesiyle 13. yüzyıla gittiğinizi hayal ediniz. Günümüze dönerken yanınızda üç şey getirebilecek olsanız bunlar neler olurdu? Arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap: Yanımda o dönemden bir ozanın sazını, el dokuması bir kilim parçasını ve Ahilerin kullandığı bir çarşı tartısını getirirdim. Böylece arkadaşlarıma o günlerin müziğini ve ustalığını gösterirdim.

Okuduğunuz şiirde dal ve ağaç arasındaki ilgiyi aşağıdakilerden hangisi daha iyi ifade etmektedir? İşaretleyiniz.

Cevap: “Parça-bütün” kutusunu işaretledim.

Yukarıda verilen şiirde dal ve ağaç bağlantısına benzer bir yapı, başka hangi iki kavram arasında kurulmuştur? Söyleyiniz.

Cevap: Şiirin ikinci dizesinde “petek” ile “bal” arasında benzer bir ilgi kurulmuş. Bal, peteğin içinde bulunan bir parçadır.

a. “Bakraç” denince aklınıza neler geliyor? Söyleyiniz.

Cevap: “Bakraç” deyince aklıma bakır gibi eski bir kap geliyor. Kelimenin “bak” ile başlaması bana “bakmak” fiilini de hatırlatıyor ama emin değilim.

b. Karekodu okutarak “Bakraç” adlı dijital içeriğe ulaşınız.

Cevap: Karekodu okutup içeriği izledim.

c. İçeriğin konusu nedir? Söyleyiniz.

Cevap: İçeriğin konusu, kahramanın “bakraç” sözcüğünün anlamını örnek cümleden yola çıkarak tahmin etmesidir.

ç. İçerikteki kahraman, “bakraç” kelimesinin anlamını tahmin etmeye çalışırken hangi yollara başvuruyor? Söyleyiniz.

Cevap:

• Bilmediği sözcüğün anlamını bildiği sözcüklerden yola çıkarak bulmaya çalışıyor.
• Sözcüğün geçtiği cümleye bakıyor.
• Cümlenin anlamından sözcüğün mutfakta kullanılan bir eşya olduğunu çıkarıyor.
• Cümlenin geçtiği zamanı belirleyip bazı tahminlerini eliyor.
• Cümlenin anlamından eşyanın büyüklüğü hakkında çıkarım yapıyor.
• Tahminlerinin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediyor.

a. “Türkçenin Beyliği” metnini gözden geçiriniz ve anlamını bilmediğiniz kelime/kelime gruplarını belirleyiniz. “1. ANLAYALIM” etkinliğinden yola çıkarak bu kelime/kelime gruplarının anlamlarını tahmin ediniz.

Cevap:

• Kırım → Toplu öldürme
• Heybe → Çift gözlü torba
• Erenler → Ermiş kişiler
• Okuntu → Çağrı, duyuru
• Ala sancak → Al beyaz bayrak

b. Kelime/kelime gruplarının anlamlarını TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz. Tahmininizin doğru cevaba yaklaşma durumuna göre yıldızları boyayınız (Üç yıldız “Tahminim doğru.”, iki yıldız “Tahminim kısmen doğru.”, bir yıldız “Tahminim doğru değil.” ifadelerini karşılamaktadır.).

Cevap: Beş sözcüğü de sözlükten kontrol ettim. Tahminlerim doğruya çok yakın çıktığı için her sözcüğün yanındaki üç yıldızı da boyadım.

a. Aşağıdaki kelime/kelime gruplarının bir arada olma gerekçesini belirleyip söyleyiniz. Bu gerekçeye uygun olacak şekilde metinden birer kelime/kelime grubu belirleyiniz ve bu gruplara örnekteki gibi ekleyiniz.

Cevap:

• Yurt, Toprak, Anayurt, Vatan → yaşadığımız yer
• Demirci, Dokumacı, Terzi, Kilimci → meslek ve zanaat adları
• Bir olmak, Birlik olmak, Gönül bağı, Dil bağı → birlik ve beraberlik
• Okuma, Dil, Konuşma, Yazma → dil becerileri
• Geçmiş, Bugün, Yarın, Gelecek → zaman

b. Eklediğiniz kelime/kelime gruplarından hangileri metnin içeriğini daha iyi yansıtmaktadır? Açıklayınız.

Cevap: Bence “gönül bağı” ve “dil bağı” metni en iyi yansıtır. Çünkü metin, milleti bir arada tutan şeyin dil ve gönül olduğunu anlatıyor.

a. Okuduğunuz metni anlatmak için önemli olduğunu düşündüğünüz üç kelime/kelime grubu belirleyiniz. Bu kelimeleri etkinliğin “b” maddesindeki tabloya yazınız.

Cevap: “Gönül bağı”, “ala sancak” ve “dil” sözcüklerini seçtim.

b. Aşağıdaki tabloyu belirlediğiniz ifadelerden hareketle tamamlayınız.

Cevap:

• Gönül bağı → Sözlük anlamı: Duygusal bağ. Eş/yakın anlamlı: Sevgi bağı. Çağrıştırdığı ifade: Kardeşlik. Deyim: Gönül almak.
• Ala sancak → Sözlük anlamı: Al bayrak. Eş/yakın anlamlı: Sancak. Çağrıştırdığı ifade: Bağımsızlık. Deyim: Bayrak açmak.
• Dil → Sözlük anlamı: Anlaşma aracı. Eş/yakın anlamlı: Lisan. Çağrıştırdığı ifade: Kültür. Deyim: Dil dökmek.

c. Metinde “gönül” ve “dil” kelimeleri arasında nasıl bir ilgi kurulmuştur? Söyleyiniz.

Cevap: Metinde gönül ve dil, milleti bir arada tutan iki bağ olarak birlikte anılıyor. Türkçe de bu yüzden resmî dil ilan ediliyor.

a. Yandaki karekodu okutarak “Lafla Peynir Gemisi Yürür mü?” adlı içeriği izleyiniz.

Cevap: Karekodu okutup içeriği izledim.

b. İzlediğiniz içerikteki hikâye unsurlarını belirleyerek yazınız.

Cevap:

• Zaman: Bir zamanlar
• Kahramanlar: Aksi Yusuf (peynir tüccarı) ve gemi kaptanı
• Yer: İstanbul
• Olay: Ödemeleri hep geciktiren Yusuf’a kızan kaptan, parasını ister.

c. İzlediğiniz içerikte yer alan kahramanlar arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

Cevap: Aralarında alışveriş var; kaptan Yusuf’a güvenmediği için parayı peşin ister.

ç. Hikâyenin geçtiği şehir deniz kıyısında yer almasaydı olay örgüsü bu durumdan nasıl etkilenirdi?

Cevap: Mal kervanla taşınırdı; ama Yusuf yine ödemeyi geciktirirdi.

a. Burnunuzdan derin bir nefes alınız, nefesinizi kısa bir süre tutunuz ve yavaşça veriniz. Ardından aşağıdaki cümleyi tek nefeste söyleyiniz.

Cevap: “Bugünden sonra divanda, dergâhta, bârgâhta, mecliste ve meydanda Türkçeden başka dil kullanılmayacaktır.” cümlesini tek nefeste, durmadan söyledim.

b. Yandaki ifadeleri yay ayraç içinde belirtilen hızda söyleyiniz.

Cevap: “Bugünden sonra” ve “mecliste ve meydanda” ve “kullanılmayacaktır.” kısımlarını normal hızda, “divanda, dergâhta, bârgâhta” ile “Türkçeden başka dil” kısımlarını yavaş söyledim.

c. Etkinliğin “a” maddesinde verilen cümleyi ses şiddetinizi aşağıdaki yönergeye göre biçimlendirerek seslendiriniz.

Cevap: Cümleyi önce fısıldayarak, sonra normal konuşma sesimle, en sonunda yüksek sesle okudum.

ç. Etkinliğin “a” maddesinde verilen cümleyi aşağıdaki durumlara uygun biçimde seslendiriniz.

Cevap: Haber spikeri gibi ciddi ve net okudum. Yaşlı bilge gibi sakin ve vurgulu söyledim. Şair gibi yavaş ve duygulu okudum. Duyuru yapan kişi gibi yüksek ve dikkat çekici bir sesle seslendirdim.

a. Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Bu görselleri anlatırken kullanabileceğiniz farklı kelime ve kelime gruplarını düşününüz.

Cevap: Arılar için “vızzz”, şelale için “şırrr”, balon için “pat”, hapşıran çocuk için “öhö”, kaynayan tencere için “fokur” sözlerini yazdım.

b. Bu görseller hangi sesleri çağrıştırmaktadır? Söyleyiniz.

Cevap: Arıların uçuşu vızıltıyı, şelale şırıltıyı, patlayan balon pat sesini, hapşıran çocuk hapşırık sesini, kaynayan tencere fokurdamayı çağrıştırıyor.

c. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözleri, daha etkili ifadelerle değiştirerek cümleleri yeniden söyleyiniz.

Cevap:

• Top cama vurunca cam paramparça oldu.
• Tencereden kaynayan sütün fokurtusu duyuluyordu.
• Karların erimesiyle beslenen dere çağıl çağıl akıyordu.

ç. Bir doğa olayını ya da günlük bir durumu, farklı söz varlığı unsurlarını kullanarak (eş ve yakın anlamlı kelime, deyim, atasözü, kalıp söz, ikileme vb.) anlatınız.

Cevap: Gökyüzü bir anda kurşuni renge büründü. Pamuk gibi kar taneleri dönüp dönüp yağmaya başladı. Bir saat içinde her yer bembeyaz oldu. Çocuklar tıpış tıpış dışarı koştu. Damlayan kar suyu ise “damlaya damlaya göl olur” sözünü hatırlattı.