6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 42-44-45-46-47-48-49 Cevapları 1. Kitap

Yukarıdaki cümleler hakkında hangileri söylenebilir? İşaretleyiniz.

Cevap: “Aynı anlama sahip cümlelerdir.” kutusunu işaretledim.

“Dünya dili Türkçe” ifadesinden ne anlıyorsunuz? Söyleyiniz.

Cevap: Türkçenin yalnız Türkiye’de değil, dünyanın birçok ülkesinde konuşulduğunu anlıyorum. Birbirinden uzak yerlerdeki Türk topluluklarının aynı dille anlaşabildiğini düşünüyorum.

Aşağıdaki ifadeler, kutu içinde verilen sayılarla tamamlanacak olsa hangi ifadeye hangi sayı yazılabilirdi? Tahminlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap:

• Türkçemiz yaklaşık 12 milyon kilometrekarelik bir coğrafyada konuşulmaktadır.
• Dilimiz 220 milyondan fazla kişi tarafından konuşulmaktadır.
• Türkçemizde 600 bini aşkın söz varlığı bulunmaktadır.

Öğretmeninizin örnek okumasını dikkatle dinleyiniz. Ardından şiire hâkim olan duyguya uygun bir vurgu ve tonlama belirleyerek siz de şiiri sesli okuyunuz.

Cevap: Öğretmenimi dinledikten sonra şiiri gururlu ve sıcak bir tonla okudum. “Türküz, Türkçe konuşuruz.” dizesini her dörtlükte biraz daha vurgulu söyledim.

a. Aşağıda verilen iki metin arasındaki farkları düşününüz. Hangi metin, anlatılmak isteneni daha etkili ve akılda kalıcı biçimde anlatmıştır? Sebebini açıklayınız.

Cevap: Sağdaki metin daha etkili ve akılda kalıcı. Sebebi ses uyumu ve ahenk; dizeler uyaklı ve ritimli olduğu için kolay akılda kalıyor.

b. “Hatırlayalım” bölümünden hareketle aşağıdaki ifadeyi tamamlayınız.

Cevap: Okuduğumuz şiirde 32 dize ve 8 dörtlük vardır.

c. Şiirde ahengi sağlayan kelime/kelime gruplarının altını etkinliğin “a” maddesindeki gibi şiir üzerinde çiziniz. Şiirin her dörtlüğünde tekrar eden dize hangisidir? Söyleyiniz.

Cevap: Her dörtlüğün son dizesi olan “Türküz, Türkçe konuşuruz.” tekrar ediyor. Altını çizdiğim sözcükler, ilk üç dizenin sonundaki uyaklı sözcükler ve tekrar eden son dizedir.

ç. Bu ahenk unsurları şiirin okunuşuna nasıl etki etmektedir? Söyleyiniz.

Cevap: Uyaklar ve tekrar eden dize, şiire bir ezgi gibi akıcılık veriyor. Okurken ritim yakalıyoruz, şiir kulağa hoş geliyor ve akılda kalıyor.

a. Aşağıdaki özelliklerin okuduğunuz şiirin hangi dörtlüklerine ait olduğunu belirleyip örnekteki gibi işaretleyiniz.

Cevap:

• Tırnak işareti kullanılmıştır: 2. ve 4. dörtlük
• Son dizesi “Türküz, Türkçe konuşuruz.” şeklindedir: 1’den 8’e kadar bütün dörtlükler
• Bir şehir ismi geçmektedir: 7. dörtlük (Kırşehir)
• Dörtlük “Türkçem” ile başlamaktadır: 1., 4., 5. ve 7. dörtlük

b. Seçtiğiniz iki dörtlüğü benzer ve farklı yönleri bakımından sözlü olarak karşılaştırınız.

Cevap: 4. ve 5. dörtlüğü seçtim.

• Benzer yönleri: İkisi de “Türkçem” sözüyle başlıyor ve “Türküz, Türkçe konuşuruz.” dizesiyle bitiyor.
• Farklı yönleri: 4. dörtlükte tırnak işareti ve “-im” ile uyak var; 5. dörtlükte ise tırnak yok ve “-de” ekiyle uyak yapılmış.

a. Yandaki karekodu okutarak “Yapay Kelimeler Dilimizi Tahrip Ediyor” başlıklı haber içeriğini dinleyiniz.

Cevap: Karekodu okutup haberi dikkatle dinledim.

b. Aşağıya haber metninde sözü edilen “yapay kelimeler”e ait üç özellik yazınız.

Cevap:

• Uydurma sözcüklerdir.
• Yeni nesil bunları çok kullanır.
• Daha çok arkadaşlar arasında konuşulur.

c. Günlük yaşamınızda hangi yapay kelimeleri ne sıklıkla kullandığınızı düşününüz. Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla sözlü olarak paylaşınız.

Cevap: Mesajlaşırken arada “okey”, “random” ve “follow” gibi sözcükleri kullandığımı fark ettim. Bunların yerine “tamam”, “rastgele” ve “takip” demeye özen göstereceğim.

Tıklayalım: Yandaki karekodu okutarak “Karamanoğlu Mehmet Bey Caddesi” adlı içeriğe ulaşınız.

Cevap: Karekodu okutup içeriğe ulaştım ve inceledim.

a. “Türküz, Türkçe Konuşuruz” adlı şiirden hareketle aşağıdaki ifadeyi tamamlayınız.

Cevap: Şiir, ana dilimiz olan Türkçe hakkında yazılmıştır.

b. Şiiri ilk dizeden başlayarak son dizeye kadar numaralandırınız. Aşağıda verilen cümleler, şiirin hangi dizeleri ile eşleştirilebilir? İlgili dize numaralarını örnekteki gibi yazınız.

Cevap:

• Türkçe, benim için seslerin simgesidir. → 7
• Türkçe, benim ilk duyduğum dildir. → 1
• Türkçe sınırsız bir dildir. → 22
• Atasözleri, dilimizin süsüdür. → 18
• Dilimiz, bu toprakların bize ait olduğunu gösteren bir delildir. → 9
• Dilimiz, geçmiş ile bugün arasında bağ kurar. → 5

c. Şiirden bir dize seçip aşağıya yazınız. Dizenin karşıladığı anlamı bir cümleyle açıklayınız.

Cevap: “Horonda, zeybekte, barda,” dizesini seçtim. Anlamı: Türkçe, halk oyunlarımızda da yaşar.

a. “Gelecek Derse Hazırlanalım” bölümünde yaptığınız araştırma sonucu belirlediğiniz kişilerden birini seçiniz. Seçtiğiniz kişi olduğunuzu düşünerek arkadaşlarınıza kendinizi tanıtan bir konuşma yapınız. Konuşmanız sırasında aşağıdaki yönergelere dikkat ediniz.

Cevap: Günaydın arkadaşlar. Ben 11. yüzyılda yaşadım. Karahanlı Devleti’ne bağlı bir bilginim. Türk boylarını gezip dillerini yazdım. Türkçenin ilk sözlüğünü hazırladım. Eserimin adı Divanü Lügati’t-Türk’tür. Benim adım Kaşgarlı Mahmut.

b. Konuşmanızın ardından anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturmak için arkadaşlarınızın sorularını cevaplayınız ve onlardan kim olduğunuza dair tahminde bulunmalarını isteyiniz. Arkadaşlarınızın tahmininden sonra tanıttığınız kişinin kim olduğunu sınıfta paylaşınız.

Cevap: Arkadaşlarımın “Kitap yazdınız mı?” gibi sorularını cevapladım. Onlar tahmin ettikten sonra kim olduğumu açıkladım.

a. Yan tarafta verilen çember üzerindeki sorulara göz gezdiriniz. Deneyimlerinizden hareketle cevap olarak hangilerini niçin tercih edeceğinizi düşünerek kısa süreli zihinsel planlama yapınız.

Cevap: Çemberdeki sorulara baktım. “Kalp kırmak mı, pot kırmak mı?” ve “Göle maya çalmak mı, ipe un sermek mi?” sorularını seçmeyi planladım.

b. Öğretmeninizin rehberliğinde ikili gruplar hâlinde söz alıp doğaçlama yoluyla konuşma yapınız. Konuşmanız sırasında aşağıdaki öneri ve örneklerden faydalanabilirsiniz.

Cevap: Eşimle sırayla söz aldık. Bir rol seçip o role uygun konuştum; çemberdeki renklerden yararlanarak soru seçtim.

c. Konuşmanız sırasında birbirinize çemberde yer alan sorulardan seçtiklerinizi sorup bu soruları cevaplayınız. Cevaplarınızın gerekçelerini belirtmeyi unutmayınız ve konuşmanızı konudan uzaklaşmadan sonlandırınız.

Cevap: “Kalp kırmak mı, pot kırmak mı?” sorusunda pot kırmayı seçtim. Çünkü pot kırmak istemeden olur ve özür dileyince düzelir. Kalp kırmak ise karşımızdakini üzer ve onu onarmak zordur.

a. Yukarıdaki metinde “mı, mi, mu, mü”nün geçtiği yerleri bulup işaretleyiniz. Kaç tane bulduğunuzu yandaki etiketin içine yazınız.

Cevap: Metinde 11 tane buldum:

1. tatlı mı tatlı
2. şirin mi şirin
3. attı mı
4. Kusuru yok mu
5. uyur musun
6. uyumaz mısın
7. Uyudu mu
8. Yummuş mu
9. değil mi
10. daldı mı
11. fark etmeyelim mi

b. Bulduğunuz “mı, mi, mu, mü”ler kendilerinden önceki kelimeye bitişik mi yoksa o kelimeden ayrı mı yazılmış? Söyleyiniz.

Cevap: Bulduğum “mı, mi, mu, mü”lerin hepsi kendilerinden önceki sözcükten ayrı yazılmış. Örneğin “uyudu mu” ve “daldı mı” ifadelerinde boşluk var.

c. Etkinlikteki çıkarımlarınızdan hareketle “mı, mi, mu, mü”nün yazımı hakkında vardığınız sonucu aşağıya yazınız.

Cevap: Soru eki olan mı, mi, mu, mü her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Örneğin “tatlı mı”, “uyudu mu”, “değil mi”.

a. “GÖREVİMİZİ BİLELİM!” bölümünde verilen okuma materyal seçimi araştırmanız ile ilgili aşağıdaki ifadeleri tamamlayınız.

Cevap:

• Araştırma sürecimde iyi ki sözlüklere baktım. Çünkü aradığım bilgiye çabuk ulaştım.
• Araştırma sürecimde keşke erken başlasaydım. Çünkü bazı bilgileri sonradan bulmak zor oldu.

b. Bu etkinlikte öğrendiklerinizden hareketle sonraki çalışma süreçlerine aktarmak istediklerinizi defterinize not alınız.

Cevap: Araştırmaya erken başlamayı, birden çok kaynağa bakmayı ve notlarımı düzenli tutmayı sonraki çalışmalarıma aktaracağım.

c. Okuma materyal seçimi göreviniz sırasında aldığınız notları gözden geçiriniz ve aşağıdaki konulardan birini seçip defterinize küçük bir sözlük hazırlayınız. Sözlüğünüzün başında o konuyu neden seçtiğinize de değininiz.

Cevap: Seçtiğim sözlük: Nine’min Sözlüğü.

• Seçme nedenim: Anneannemin sık kullandığı sözler unutulmasın istedim.
• Bakraç: Bakırdan yapılmış, kulplu su ve süt kabı.
• Gözümün nuru: Çok sevilen kişi.

a. Sınıf tahtasına bir alfabe bulutu çiziniz. Öğretmeninizin rehberliğinde gruplar hâlinde tahtaya kalkıp her biriniz birer harf seçiniz. Dilimizin zengin söz varlığından yararlanarak seçtiğiniz harfle başlayan bir kelime/kelime grubu yazınız. “Ğ” harfi içinse içinde “ğ” olan bir kelime yazınız.

Cevap: A: Ayva, B: Bahçe, C: Can, Ç: Çiçek, D: Dere, E: Elbise, F: Fidan, G: Gökyüzü, Ğ: Yağmur, H: Harman, I: Irmak, İ: İncir, J: Jüri, K: Kuş, L: Leylek, M: Meydan, N: Nehir, O: Orman, Ö: Örtü, P: Patika, R: Rüzgâr, S: Sarmaşık, Ş: Şelale, T: Tarla, U: Uçurtma, Ü: Üzüm, V: Vadi, Y: Yayla, Z: Zambak

b. Alfabe bulutu tamamlandığında tahtada yazılı olan kelimelerden onunu seçiniz. Aşağıdaki sorulara verdiğiniz cevaplardan hareketle yazınızı planlayınız.

Cevap: Seçtiğim on sözcük: bahçe, çiçek, dere, bulut, yağmur, rüzgâr, kuş, yayla, zambak, uçurtma.

• Hangi konudan bahsedeceğim? → Türkçenin atasözü, deyim vb. zenginliklerinden
• Ne amaçlıyorum? → Dilimizin ifade gücüne dikkat çekmek
• Yazımı kimler okuyacak? → Sınıf ve okul arkadaşlarım

Planıma göre defterime şu paragrafı yazdım:

Dilimiz, bir yayla gibi geniş ve zengindir. Bahçedeki çiçek gibi her sözün kendine özgü bir kokusu vardır. Atasözleri dere gibi akar, bulut gibi anlam yağdırır. Rüzgâr kuşu savurur ama güzel söz yerinde kalır. Zambak gibi temiz konuşalım ki sözlerimiz uçurtma gibi gökyüzünde parlasın.

c. Kelime ve kavram havuzundan seçerek yazma yönteminin bu becerinize etkisini eğik yazılmış ifadelerden uygun olanı işaretleyerek ve gerekçenizi yazarak değerlendiriniz.

Cevap: Bu yöntem yazı yazma becerimi kolaylaştırdı çünkü hazır kelimeleri havuzdan seçtiğim için yazarken takılmadım.

a. Yazınızı aşağıdaki puan çizelgesini kullanarak değerlendiriniz. Ölçütteki her bir davranışı gerçekleştirme durumunuza göre puanınızı yay ayraç içine yazınız.

Cevap: Örnek bir doldurma yaptım:

• Yazımı kelime ve kavram havuzundan hareketle oluşturdum. → 4
• Noktalama işaretlerini doğru ve yerinde kullandım. → 5
• Temada öğrendiğim söz varlığını kullandım. → 5
• Anlamlı ve kurallı cümleler yazdım. → 5

b. Aldığınız toplam puanı hesaplayarak aşağıdaki ifadeyi tamamlayınız.

Cevap: Aldığım toplam puan 19. Toplam puanımı artırmak için sonraki çalışmalarda kelime havuzunu daha çok kullanmaya gayret edeceğim.

Öğretmeninizin rehberliğinde Türkiye’nin farklı coğrafi bölgelerini temsil eden gruplara ayrılınız. Kütüphaneler, güvenilir genel ağ adresleri, öğretmenleriniz ve konuya dair bilgi sahibi olan büyükleriniz vb. kaynaklardan ulaşabileceklerinizi belirleyiniz. Bu kaynaklardan yararlanarak seçtiğiniz bölgeye ait türküler ve bu türkülerin ortaya çıkış hikâyeleri ile ilgili belgesel, video klip, kısa film vb. materyallere yönelik araştırma yapınız.

Cevap: Ege Bölgesi’ni seçtim. “Çökertme” gibi zeybek havalı türkülerin hikâyelerini ve bunların kaydedildiği belgesel ya da video klipleri araştırdım. Notlarımı defterime yazdım.

Türkülerin ortaya çıkış hikâyeleri hakkında neler biliyorsunuz? Sizce “türkü” kelimesiyle “Türk” kelimesinin arasında nasıl bir anlam ilişkisi olabilir? Türküler geçmişten günümüze hangi yollarla ulaşmış olabilir?

Cevap: Türkülerin çoğu bir aşkı, ayrılığı ya da önemli bir olayı anlatan hikâyelerden doğmuştur. “Türkü” sözcüğü “Türk” sözcüğüyle aynı kökten gelir; yani Türklerin ezgisi demektir. Türküler ağızdan ağıza geçerek, sonra da notaya ve kayıtlara alınarak bugüne ulaşmış olabilir.