6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 78-80-81-82-83 Cevapları 1. Kitap

Farklı bir ülkeye gidecek olsanız vatanınızı hatırlamak için yanınıza alacağınız üç şey ne olurdu? Söyleyiniz.

Cevap: Yanıma bayrak rozetimi, mahallemizin bir fotoğrafını ve annemin yaptığı çorbanın tarifini alırdım. Bunlar bana evimi ve ülkemi hatırlatırdı.

“Bülbülü altın kafese koymuşlar, ‘ah vatanım’ demiş.” sözünden ne anlıyorsunuz? Söyleyiniz.

Cevap: Altından bir kafes bile olsa bülbül yurdunu özler. İnsan da ne kadar rahat bir yerde yaşasa vatanını arar, çünkü hiçbir yer vatanın yerini tutmaz.

Aşağıdaki ekran görüntüsünü inceleyiniz. TDK Güncel Türkçe Sözlük’te hangi kelimenin anlamı aranmış olabilir?

Cevap: Aranan kelime “vatan” olabilir. Ekranda “yurt” anlamı ve içinde “vatan” geçen bir örnek dize görünüyor.

Şiiri önce sessiz okuyunuz. Bu sırada şiirde ahengi sağlayan ifadelerin altını çiziniz. Daha sonra şiiri işitilebilir bir ses ve anlamı yansıtan bir tonlamayla okuyunuz.

Cevap: Sessiz okurken her bölümün sonundaki “bahçedir, gecedir, annedir, Emine’dir, minaredir, haredir, düşüncedir, lâledir, kaledir, şelâledir, yeledir, meşaledir” gibi “-dir” ekli sözcüklerin altını çizdim. Sonra şiiri sesli okurken her bölümün sonunu biraz yavaşlatıp vurguladım.

a. Okuma sürecinizi aşağıdaki puan çizelgesini kullanarak değerlendiriniz. Ölçütteki her bir davranışı gerçekleştirme durumunuza göre puanınızı yay ayraç içine yazınız.

Cevap: Puanlarımı örnek olarak şöyle verdim:

• Kelimeleri anlaşılır biçimde söyledim. → 5
• Şiirin temasını ve duygusunu kavrayarak okudum. → 4
• Şiiri vurgu ve tonlamaya dikkat ederek okudum. → 3
• Şiiri sessiz okurken ahengi sağlayan ifadeleri belirleyip işaretledim. → 4

b. Topladığınız puanları hesaplayarak aşağıdaki ifadeleri tamamlayınız.

Cevap: 5 + 4 + 3 + 4 = 16 olduğu için aldığım toplam puan 16’dır.

• Kendime söz: Sonraki çalışmalar için şiirdeki ahenk veren sözleri daha dikkatli bulup işaretlemek için gayret edeceğim.
• Kendime aferin: Şiiri anlaşılır ve vurgulu okuma konusunda çok iyiyim.

c. Şiiri işaretleyerek okumak, şiir okuma becerinizi nasıl etkiledi? Uygun kelimeyi daire içine alarak gerekçenizi yazınız.

Cevap: İşaretleyerek okuma şiirde ahengi sağlayan ifadeleri belirlememi “kolaylaştırdı” çünkü hangi sözcüklere dikkat edeceğimi işaretleyince görebildim.

a. Okuduğunuz şiir 13 bölümden oluşmaktadır. Şiiri tekrar okuyup her bölümden anlamını bilmediğiniz birer kelime seçiniz. Bu kelimeleri aşağıdaki ilgili yerlere yazınız.

Cevap: Her bölümden bir kelime seçtim. Anlamları da yanlarında:

• 1. bölüm: Posof (Ardahan’ın bir ilçesi)
• 2. bölüm: yayla (yazın serin olan yüksek otlak)
• 3. bölüm: seccade (namaz kılarken yere serilen küçük halı)
• 4. bölüm: tebessüm (gülümseme)
• 5. bölüm: minare (camide ezan okunan ince, yüksek kule)
• 6. bölüm: hudut (sınır)
• 7. bölüm: kutsal (saygı gösterilen, kutlu)
• 8. bölüm: lâle (baharda açan çiçek)
• 9. bölüm: burç (kale duvarının çıkıntısı)
• 10. bölüm: şelale (yüksekten dökülen su)
• 11. bölüm: sıradağ (art arda dizilmiş dağlar)
• 12. bölüm: yağız (koyu renkli, esmer)
• 13. bölüm: meşale (ucu yakılarak aydınlatmada kullanılan sopa)

b. Şiirde yer alan bazı kelime/kelime gruplarının anlam ya da görselleri aşağıda verilmiştir. Baş harflerden yararlanarak bu kelime/kelime gruplarını bulunuz ve örnekteki gibi yazınız.

Cevap: Kelimeleri şöyle buldum:

• Kale duvarlarından daha yüksek, yuvarlak, dört köşe veya çok köşeli kale çıkıntısı: BURÇ (örnek)
• Saf, temiz, pırıl pırıl: duru
• Bazı nesne, canlı, göz vb.nde dalgalanır gibi görünen parlak çizgiler; meneviş: hare
• Atlı: süvari
• Çatlamış, kurak toprak görseli: çorak
• Yanan bir sopa görseli: meşale
• Namaz kılınan halı görseli: seccade
• Çiçek desenli duvar süsü görseli: çini
• Yüksekten dökülen su görseli: şelale
• Parlamak, parıldamak: yanmak
• Güzel, hoş, zarif: ince
• Çok ıssız, ıssız: ıpıssız

c. Etkinliğin “a” maddesine yazdığınız kelime/kelime gruplarını inceleyiniz. Etkinliğin “b” maddesindeki cevaplarınızla bunlar arasında aynı olanlar varsa üzerini çiziniz. Üzerini çizmediğiniz kelime/kelime gruplarının anlamını TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten öğreniniz.

Cevap: “a” maddesindeki kelimelerden seccade, burç, şelale ve meşale “b” maddesinde de var; bu dördünün üstünü çizdim. Çizmediğim kelimelerin anlamlarını sözlükten kontrol edip defterime yazdım: Posof, yayla, tebessüm, minare, hudut, kutsal, lâle, sıradağ, yağız.

a. Okuma sırasındaki işaretlemelerinizden hareketle aşağıdaki soruları sözlü cevaplayınız.

Şiirde en çok kullanılan kelime hangisidir?

Cevap: “Vatan” kelimesi.

Şiirde bir duygu mu yoksa bir fikir mi öne çıkmaktadır?

Cevap: Bir duygu öne çıkıyor: vatan sevgisi.

Şiirdeki bölümlerin son kelimelerinin ortak özelliği nedir?

Cevap: Bölümlerin son kelimeleri “-dir” ekiyle bitiyor ve benzer seslerle sona eriyor.

b. Öğrendiklerinizden hareketle şiiri düzyazıdan ayıran unsurlar neler olabilir? Tartışınız ve aşağıdaki numaralandırılmış ifadelerden uygun olanları kavram haritasına yerleştiriniz.

Cevap: Haritaya numaraları şöyle yazdım:

• Şiir: 7. ana duygu vardır; 1. dizelerden oluşur (örnek); 3. ses uyumlarından yararlanır.
• Düzyazı: 2. ana fikir vardır; 6. paragraflardan oluşur; 5. düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır.

a. Okuduğunuz şiirden ve ön bilgilerinizden yararlanarak aşağıdaki cümleleri örnekteki gibi uygun ifadelerle tamamlayınız.

Cevap: Cümleleri şöyle tamamladım:

• “Yemyeşil bahçe” ifadesi Gümüşhane için yazılmıştır çünkü bu ilin dağları orman ve çayırla kaplıdır, her yer yemyeşildir.
• Kömür madeniyle ünlü bir il olduğundan “bir maden işçisi” ifadesi Zonguldak için yazılmıştır.
• Çay bahçeleriyle ünlü bir il olduğundan “çay toplayan bir gelin” ifadesi Rize için yazılmıştır.
• “Sonsuza dek sönmeyecek meşale” ifadesi Anıtkabir için yazılmıştır çünkü Atatürk’ün anıt mezarı orada olduğu için; fikirleri nesiller boyu yol göstermeye devam edecek.

b. Şair sizce Antalya için “bir mavi su” ifadesi yerine başka hangi ifadeyi kullanabilirdi? Tartışınız.

Cevap: Şair Antalya için “bir turkuaz koy” ya da “güneşli bir kumsal” diyebilirdi. İkisi de Antalya’nın denizini ve sahillerini anlatıyor.

c. Siz de okuduğunuz şiire yaşadığınız yöreyi anlatan dizeler ekleyip sınıfta paylaşınız.

Cevap: Çanakkale için şu dizeleri yazdım:

• Vatan,
• Çanakkale Boğazı’nda
• şehitlerini anan
• bir destan yurdudur.

a. Aşağıdaki açıklamayı göz önüne alarak şiirin 10 ve 11. bölümlerini yeniden okuyunuz.

Cevap: 10. ve 11. bölümleri yeniden okudum. Vatanın “şelâle” ve “el ele” tutuşan sıra dağlara benzetildiğini fark ettim.

b. “Dağların, bulutların gözyaşı” ve “sıra dağlar ki bölünmez” ifadelerinin zihninizde çağrıştırdığı görselleri ilgili alanlara çiziniz.

Cevap: İlk kutuya bulutlarla sarılmış bir dağın yamaçlarından süzülen yağmur damlalarını çizdim. İkinci kutuya yan yana sıralanmış, birbirine bitişik dağları çizdim.

c. Çizimlerinizden hareketle şairin niçin bu ifadeleri tercih ettiğini ve dizelerdeki diğer kelime/kelime grupları ile bu ifadelerin ilişkisini açıklayınız.

Cevap: Şair, doğanın güzelliğini ve vatanın bölünmez bütünlüğünü anlatmak için bu ifadeleri seçmiş. Dağlardan süzülen yağmur şelâleyi, sıra dağlar ise “yürek yüreğe, el ele” sözünü hatırlatıyor. Yani hem doğa hem birlik duygusu anlatılıyor.

ç. Okuduğunuz şiirde yer alan benzetme sanatına bir örnek de siz veriniz.

Cevap: “Vatan, Anıtkabir’de sönmeyecek bir meşaledir.” dizesinde vatan, hiç sönmeyen bir meşaleye benzetilmiş.

a. Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz. Şiirde geçen benzetmelerin hangi ölçüte göre sınıflandırıldığını belirleyerek A sütununa yazınız.

Cevap: Benzetmeleri, bir yer adına dayanıp dayanmadığına göre ayırdım. A sütunu başlığına “Coğrafi Bölge Olan Benzetmeler” yazdım.

b. A ve B sütunlarındaki ölçütlerden hareketle tabloyu tamamlayınız.

Cevap: Tabloyu şöyle tamamladım:

• A (Coğrafi Bölge Olan Benzetmeler): Harput, Gümüşhane, Antalya, Posof, Rize, Zonguldak
• B (Coğrafi Bölge Olmayan Benzetmeler): Aslıhan, Bayrak, Meşale, Emine

c. A sütununa yazdığınız her bir kelimenin karşılığını sınıfa getirdiğiniz Türkiye haritasında bulup işaretleyiniz.

Cevap: Haritada Harput (Elâzığ), Gümüşhane, Antalya, Posof (Ardahan), Rize ve Zonguldak’ı bulup işaretledim.

ç. Şair, şiirinde dili hangi duyguyu anlatmak için kullanmıştır? Haritadaki işaretlemelerinize göre yorumlayınız.

Cevap: Şair dili vatan sevgisini anlatmak için kullanmış. Haritada işaretlediğim yerler ülkenin doğusundan batısına, kuzeyinden güneyine yayılıyor. Yani şair vatanın her köşesini aynı sevgiyle anlatmış.