7. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 190-191-192-193-194 Cevapları 1. Kitap

a) İstatistiksel araştırma süreci adımlarını inceleyiniz. Hatalı veya yanlı olduğunu düşündüğünüz adımlar varsa not ediniz ve gerekçelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap: 1. adım ile 4. adım hatalıdır; 2. ve 3. adımlarda hata yoktur.

• 1. adım (yanlı): Soru yalnızca 7/A’yı soruyor ama evren bütün okul seçilmiş. Tek sınıftan oluşan bir örneklem, 5, 6 ve 8. sınıfları da içeren okulu temsil etmez.
• 2. adım: 12 + 4 + 10 + 6 + 8 = 40 öğrenciye aynı soru sorulmuş; sorun yok.
• 3. adım: Yüzdeler doğru hesaplanmış. 12 ÷ 40 = %30, 4 ÷ 40 = %10, 10 ÷ 40 = %25, 6 ÷ 40 = %15, 8 ÷ 40 = %20; toplam %100.
• 4. adım, 1. çıkarım (hatalı): Fen bilimleri 7/A’da birinci; “okulda” denemez.
• 4. adım, 2. çıkarım (hatalı): Sosyal bilgileri seven 6, Türkçeyi seven 8 kişi; 6 < 8 olduğundan cümle ters kurulmuş.
• 4. adım, 3. çıkarım (yanlı): Yalnızca 7/A’ya sorulduğu için yanıtlar okulun genel eğilimini göstermez.

b) Araştırma sonuçlarını Fulya’nın belirlediği araştırma sorusu ile evren/örnekleme göre değerlendiriniz.

Cevap: Sonuçlar araştırma sorusuna cevap veriyor, çünkü soru zaten 7/A ile ilgili: 7/A’da en çok fen bilimleri (%30), en az İngilizce (%10) seviliyor. Ama belirlenen evrene, yani bütün okula göre bakınca sonuçlar yetersiz kalıyor.

• Araştırma sorusu ile evren uyumsuz. Fulya ya evreni “7/A sınıfı öğrencileri” diye değiştirmeli ya da okulu araştıracaksa her sınıftan öğrenciye sormalı.
• Evren 7/A olursa 40 öğrencinin hepsine sorulduğu için sonuçlar eksiksizdir.

a) Eren bu grafiği incelemiş ve “Buz tabakalarının Dünya üzerinde kapladığı alan sürekli azalıyor.” şeklinde yorum yapmıştır. Başkalarının fikirlerini saygıyla karşılayarak Eren’in yorumunu gerekçelerinizle değerlendiriniz.

Cevap: Eren’in yorumu grafikle tam örtüşmüyor. Alan sürekli azalmamış; yıllarca 3 milyon km² dolayında bir artıp bir azalmış, belirgin düşüş yalnızca son yıllarda olmuş.

• Çizgi çoğu yıl 2,6 ile 3,5 arasında gidip geliyor; hatta en yüksek değerlerini (3,5’in üstü) 2010’lu yılların ortasında alıyor.
• Eren’in haklı olduğu yer: grafiğin sonunda alan hızla düşüp 1,91’e, yani bütün grafiğin en düşük değerine iniyor.
• Daha doğru bir cümle: “Alan yıllarca dalgalandı, son yıllarda ise belirgin biçimde azaldı.”

b) Buz tabakalarının Dünya üzerinde kapladığı alanın sadece 2000-2010 yılları arasındaki değişimine bakılarak buz tabakalarının kapladığı alanın yıllara göre değişimi hakkında genel bir yorum yapılabilir mi? Düşüncelerinizi gerekçeleriyle açıklayınız.

Cevap: Hayır, yapılamaz. On yıllık bir dilim grafiğin tamamını anlatmaz.

• 2000-2010 arasında çizgi 3’ün çevresinde birkaç kez inip çıkıyor; yalnızca buraya bakan biri “alan pek değişmiyor” sonucuna varır.
• Oysa bu dilimin dışında kalan son yıllardaki sert düşüş, grafiğin en önemli bilgisi.

c) Ece grafiği inceleyerek “Buz tabakalarının Dünya üzerinde kapladığı alan 2040 yılında 2 000 000 km² altında olacaktır.” şeklinde bir tahminde bulunmuştur. Ece’nin bu tahminini araştırma sürecinde hangi araştırma sonuçlarına dayandırabileceğini açıklayınız.

Cevap: Ece tahminini iki sonuca dayandırabilir: grafiğin son değeri 1,91 milyon km² ile zaten 2 000 000 km²‘nin altına inmiştir ve son yıllarda çizgi hızla aşağı yönelmiştir.

• 1,91 × 1 000 000 = 1 910 000 km² ve 1 910 000 < 2 000 000
• Yine de bu bir tahmindir: alan geçmişte düşüşlerden sonra yeniden yükselmiş. Tahmini güçlendirmek için sonraki yılların verisi de izlenmelidir.

1) Sosyal medyada karşınıza çıkan haberlerin doğruluğunu kontrol etmek için nasıl bir yol izlersiniz?

Cevap: Haberi paylaşmadan önce kimin yazdığına, neye dayandığına ve başka güvenilir kaynakların aynı şeyi söyleyip söylemediğine bakarım.

• Kaynak var mı? Kaynağı, yazarı ve tarihi olmayan habere güvenmem.
• Aynı bilgiyi gov.tr, edu.tr, org.tr uzantılı sitelerde (örneğin Sağlık Bakanlığının sitesinde) ararım.
• Veri ya da araştırma gösteriliyor mu? “Su İçmek Zararlı!” gibi ünlemli, şaşırtmaya çalışan başlıklara ayrıca kuşkuyla yaklaşırım.
• Emin olamazsam öğretmenime ya da aileme sorarım.

2) Sosyal medyada yer alan haberleri eleştirel bir gözle değerlendirmemek bireyler ve toplum açısından hangi olumsuz sonuçlara yol açabilir?

Cevap: Bireyler yanlış bilgiyle sağlığına ya da bütçesine zarar veren kararlar alabilir; toplumda ise asılsız haberler hızla yayılıp korkuya ve güvensizliğe yol açar.

• Birey: Haberdeki gibi “su zararlı” sözüne inanan biri az su içip hastalanabilir.
• Toplum: Yanlış haber paylaşıldıkça çoğalır; insanlar doğru habere de inanmamaya başlar.

a) Duru’nun paylaştığı bilgilerden hangileri “kişisel verilerin ve özel hayatın gizliliği” kapsamında değerlendirilir? Açıklayınız.

Cevap: Dördü de bu kapsamdadır: doğum tarihi, okul adı, yaşadığı şehir ve arkadaşıyla olan fotoğraf.

• İlk üçü Duru’nun kim olduğunu ve nerede bulunabileceğini ortaya çıkaran kişisel verilerdir.
• Fotoğraf hem Duru’nun hem arkadaşının kişisel verisidir; arkadaşı izin vermediği için onun özel hayatının gizliliği de çiğnenmiştir.

b) Duru, kendi verilerinin gizliliği ile arkadaşlarının kişisel verilerinin gizliliğine dikkat etmek için sosyal medya hesabında ne gibi değişiklikler yapmalıdır?

Cevap: Hesabını gizli hesaba çevirmeli, profilindeki kişisel bilgileri silmeli ve izinsiz paylaştığı fotoğrafı kaldırmalıdır.

• Takip isteklerini yalnızca gerçek hayatta tanıdığı kişilerden kabul etmeli.
• Doğum tarihi, okul adı ve şehir bilgisini profilden çıkarmalı.
• Bundan sonra içinde başkası olan her fotoğraf için önce o kişiye sormalı.

c) Siz sosyal medya hesaplarınızda mahremiyetinizi ve kişisel verilerinizi korumak için nelere dikkat ediyorsunuz? En az iki örnekle açıklayınız.

Cevap: Hesabımı gizli tutuyorum ve konumumu göstermiyorum.

• Örnek 1: Tanımadığım kişilerden gelen takip isteklerini ve mesajları kabul etmiyorum.
• Örnek 2: Fotoğraf paylaşırken konum etiketini kapatıyorum; evimizin, okulumun ya da forma armamın göründüğü kareleri paylaşmıyorum.
• Örnek 3: Her hesabım için farklı ve uzun bir şifre kullanıyorum, şifremi yalnızca ailem biliyor.

a) Ege’nin bu davranışı ile ilgili düşüncelerinizi yazınız.

Cevap: Ege aceleci ve riskli davranmış. Neye izin verdiğini bilmeden “kabul ediyorum” demek, okumadan bir kâğıdı imzalamaya benzer.

• Uygulamanın hangi bilgileri (rehber, konum, fotoğraflar) alacağını ve bunları kimlerle paylaşacağını öğrenmemiş.
• Bir oyunun çalışması için bu kadar çok izne gerek olup olmadığını da sorgulamamış.

b) Ege, tüketici mahremiyetini ve müşteri haklarını korumak için nasıl bir yol izlemelidir?

Cevap: Onay vermeden önce metni okumalı, gereksiz bulduğu izinleri vermemeli ve gerekirse oyunu hiç indirmemelidir.

• İzin metnini bir büyüğüyle birlikte okuyup hangi verinin ne amaçla istendiğine bakmalı.
• Uygulamayı yalnızca resmî uygulama mağazasından indirmeli; kullanıcı yorumlarını ve istenen izin listesini incelemeli.
• Verdiği izni sonradan telefon ayarlarından geri alabileceğini ve KVKK’ya göre verilerinin silinmesini isteme hakkı olduğunu bilmeli.

c) İzin onay metnine okumadan onay veren Ege’nin bilgilerinin kötüye kullanılması hangi olumsuz sonuçlara yol açabilir?

Cevap: Bilgileri reklam şirketlerine satılabilir, dolandırıcıların eline geçebilir ya da adına sahte hesaplar açılabilir.

• Telefonuna ve e-postasına istemediği reklamlar, sahte kampanya mesajları gelebilir.
• Rehberindeki kişilerin numaraları da ele geçtiği için yakınları da zarar görebilir.
• Konum bilgisi paylaşılırsa nerede olduğu tanımadığı kişilerce öğrenilebilir.

ç) Ege, arkadaşlarına kişisel verilerin korunması konusunda hangi tavsiyeleri verebilir? Önerilerinizi yazınız.

Cevap: Ege arkadaşlarına şu tavsiyeleri verebilir:

• Okumadığınız hiçbir metni onaylamayın; anlamadığınız yeri bir büyüğünüze sorun.
• Bir uygulama işiyle ilgisi olmayan bir izin istiyorsa (oyunun rehberinize erişmesi gibi) reddedin.
• Kimlik numaranızı, adresinizi, şifrenizi hiçbir oyuna ya da siteye yazmayın.
• Kullanmadığınız uygulamaları silin, izinleri ara sıra ayarlardan gözden geçirin.

Yeterli ve Dengeli Beslenme: “Yeterli ve dengeli beslenme” ile ilgili raporları güvenilir kaynaklardan incelemeniz, bu raporların hazırlanması için yapılan araştırmalardan birini seçmeniz, seçtiğiniz araştırmanın adımlarının istatistiksel araştırma sürecine uygunluğunu eleştirel bir gözle değerlendirmeniz ve bu değerlendirmeleri içeren bir sunum hazırlamanız beklenmektedir.

Cevap: Bu görevde yeni veri toplanmaz; hazır bir araştırma, derste öğrendiğimiz adımlara göre denetlenir. Örnek olarak Sağlık Bakanlığının yayımladığı “Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması” raporu seçilebilir ve sunum şu sorularla kurulabilir:

• Araştırma sorusu: Rapor neyi öğrenmek istiyor? Soru açık ve tek bir sayıyla değil, veri toplayarak cevaplanacak türden mi?
• Evren ve örneklem: Kimler hakkında konuşuluyor, kimlerden veri alınmış? Örneklem farklı yaş gruplarını ve bölgeleri kapsıyor mu?
• Veri toplama: Veriler anketle mi, ölçümle (boy, kilo) mi toplanmış? Katılım gönüllü mü, kişisel bilgiler gizli tutulmuş mu?
• Görselleştirme ve özetleme: Hangi grafikler ve hangi ölçüler (ortalama, yüzde) kullanılmış? Grafik türü veriye uygun mu?
• Yorumlama: Rapordaki sonuçlar gerçekten veriye mi dayanıyor, yoksa veride olmayan genellemeler var mı?