8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 104- 108-109-110-111-112 Cevapları Hecce Yayıncılık

Sizi çok etkileyen bir olayla ilgili yazı yazmak ister misiniz? Yazarsanız hangi türü tercih edersiniz? Neden?

Cevap: Evet, yazmak isterim. Günlük türünü seçerim, çünkü o gün neler yaşadığımı ve ne hissettiğimi hemen not edebilirim. Günlükte aynı olayı kendi sözlerimle, unutmadan anlatabilirim.

Metinde anlatılan olay nedir?

Cevap: Yenilen Gök-Türklerin dağlarla çevrili bir vadiye sığınması, orada çoğalması ve demir dağı eriterek dışarı çıkıp düşmanlarıyla hesaplaşması anlatılıyor.

Metindeki karakterler kimlerdir?

Cevap: İl Han, oğlu Kayan ve eşi, yeğeni Tukuz ve eşi, demirci, Börte Çene ve Gök-Türkler metnin karakterleridir.

Metinde anlatılan olay ne zaman, nerede geçmektedir?

Cevap: Olay, Gök-Türklerin yaşadığı çok eski bir çağda geçiyor. Yer, dağların arasında kalan Ergenekon adındaki vadidir.

Metnin serim, düğüm ve çözüm bölümünde neler anlatılmaktadır?

Cevap:

• Serim: Gök-Türkler düşmanlarına yenilir, kurtulanlar dağın ardındaki vadiye yerleşir.
• Düğüm: Dört yüz yıl sonra çoğalan Türkler vadiye sığmaz olur, çıkış yolu arar.
• Çözüm: Demir dağ eritilir, Türkler dışarı çıkar ve düşmanlarından öçlerini alır.

Harfleri karışık verilen kelime veya kelime gruplarını sözlük anlamından da yararlanarak yazınız.

Cevap:

• KEDNEH → HENDEK (Geçmeye engel olacak biçimde uzunlamasına kazılmış derin çukur.)
• DARIÇ → ÇADIR (Keçe, deri, kıl dokuma, sık dokunmuş kalın bez veya plastik maddelerden yapılarak direklerle tutturulan, taşınabilir barınak.)
• DAMEN → MADEN (Madenle ilgili veya madene özgü olan; madensel, metalik.)
• ÖRÜKLEKKEM → KÖRÜKLEMEK (Körükle hava vermek.)
• SAÇKIK → KISKAÇ (Bir şeyi tutup sıkıştırmaya yarayan kerpeten, pense vb. araç.)
• DESKADUM → MUKADDES (Kutsal.)

Aşağıdaki soruları okuduğunuz metne göre cevaplayınız.
1. Metinde birlik ve beraberliği sağlamak için yapılanlar nelerdir?

Cevap: Türkler çadırlarını ve sürülerini tek bir yerde topladı. Çevresine hendek kazıp düşmanı birlikte karşıladı.

2. Türkler savaşta neden yenilmiştir?

Cevap: Çünkü bütün kavimler birleşip Gök-Türklere öç almak için saldırdı. Gök-Türkler ayrıca baskına uğrayıp yüklerini bırakarak kaçmak zorunda kaldı.

3. Savaştan kurtulan Türkler kimlerdir ve nasıl bir yere yerleşmişlerdir?

Cevap: Kurtulanlar İl Han’ın küçük oğlu Kayan ile yeğeni Tukuz’dur; ikisi de eşleriyle kaçmıştır. Bir deve ile atın ancak güçlükle geçebildiği bir yoldan akarsuları, otları ve avı bol bir yere varıp yerleşmişlerdir.

4. Ergenekon’dan çıktıktan sonra Börtü Çene ve Gök-Türkler neler yapmıştır?

Cevap: Börte Çene bütün illere elçi göndererek Ergenekon’dan çıktıklarını bildirdi. Gök-Türkler de eski düşmanlarıyla savaşıp onları yendi ve öçlerini aldı.

5. “Tanrı’nın gücü ile ateş kızdıktan sonra demir dağ eriyip akıverdi. Yüklü deve çıkacak kadar yol oldu. O günü, o ayı, o saati belleyip dışarı çıktılar. O günden beri Gök-Türklerde adet olmuştur. O günü bayram sayarlar: Bir parça demiri ateşe salıp kızdırırlar. (Önce) Hanı, bunu kıskaçla tutup örse koyar, çekiçle döver. Ondan sonra beyler (de öyle yapar. Bu günü mukaddes bilirler.)”
Türklerin dağdan çıktıkları ve her gün bayram olarak kutlanan gün, hâlâ kutlanmaktadır. Yukarıdaki metinde söz edilen günün hangi gün olabileceğini tahmin edebilir misiniz? Tahminlerinizi sözlü olarak ifade ediniz.

Cevap: Bence bu gün Nevruz’dur. Nevruz’da ateş yakılır ve baharın gelişi, yeniden doğuş kutlanır. Ergenekon’dan çıkış da Türkler için yeni bir başlangıç olduğu için iki bayramın birbirine yakın olduğunu düşünüyorum.

“www.eba.gov.tr” genel ağ adresinden “Ergenekon Destanı”nın sesli anlatımını dinleyiniz. Okuduğunuz metin ile dinlediğiniz metni kahramanlar, mekân, zaman ve olay yönünden karşılaştırınız. Tespit ettiğiniz benzer ve farklı yönleri aşağıya yazınız.

Cevap: Örnek karşılaştırma aşağıdadır.

• Benzer Yönleri: Kahramanlar: Kayan, Tukuz; yer: Ergenekon vadisi; zaman: Gök-Türkler çağı; olay: demir dağın erimesi; önder: Börte Çene; sonuç: öcün alınması; tür: destan anlatımı
• Farklı Yönleri: Dinlemede ses tonu vardır; vurgu ve duraklamalar duyulur; okurken hızı ben seçerim; yazıda ses ve vurgu yoktur; dinleme sırayla ilerler; okurken geri dönebilirim; okurken not alabilirim

Aşağıdaki soruları cevaplayarak okuduğunuz metnin türünü belirleyiniz.
1. Metinde bir toplumu ya da milleti derinden etkilemiş bir olay mı anlatılmaktadır?
2. Metinde abartılı, olağanüstü unsurlar bulunmakta mıdır?

Cevap: 1. Evet, Gök-Türklerin yenilgisi ve yeniden ayağa kalkışı anlatılıyor. 2. Evet, demir dağın eriyip yol olması gibi olağanüstü olaylar var. Metnin türü: destan.

Yukarıdaki örneklerden yararlanarak okuduğunuz metinde amaç-sonuç, neden-sonuç ve koşul ilişkisi içeren cümleler bularak aşağıya yazınız.

Cevap:

• Bütün kavimler birleşerek Gök-Türklerden öç almaya yürüdüler. → amaç-sonuç
• Bu sebepten bir yere toplanıp oturup konuştular. → neden-sonuç
• Gök-Türklere hile yapmazsak işimiz yaman olur. → koşul
• Her kim bize dostum derse onunla görüşelim. → koşul
• Dört yüz yıl sonra Ergenekon’da kendileri ve sürüleri o kadar çoğaldılar ki sığmadılar. → neden-sonuç
• Eğer ile varalım desek; dört taraftaki illerin hepsi bize düşman. → koşul

Yukarıdaki örnekten yararlanarak okuduğunuz metinde abartma sanatı içeren cümleleri tespit ederek aşağıya yazınız.

Cevap:

• Tanrı’nın gücü ile ateş kızdıktan sonra demir dağ eriyip akıverdi.
• O da öyle bir yoldu ki bir deve, bir at bin güçlükle yürürdü.

a) Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerden yüklemi isim ya da isim soylu kelime olanların altına “isim cümlesi”, fiil olanların altına “fiil cümlesi” yazınız.

Cevap:

• Türk illerinde Gök-Türk oku ötmiyen, Gök-Türk kolu yetmiyen, bir yer yoktu. → isim cümlesi
• Bir gün bütün iller Hanları ve beyleri av yerinde konuştular. → fiil cümlesi
• Padişahın Hasan adında cömert, iyi yürekli bir veziri vardır. → isim cümlesi
• Bizim için kocaman bir pasta yapmış. → fiil cümlesi
• Toplantının bu kadar uzamasına şaşırdım. → fiil cümlesi
• Şairin kullandığı kelimeler gerçekten çok farklıydı. → isim cümlesi
• Konuşurken beden dilimi etkili bir biçimde kullandım. → fiil cümlesi
• Türk milleti misafirperverdir. → isim cümlesi

b) Okuduğunuz metinden isim ve fiil cümlelerine üçer örnek yazınız.

Cevap:

• İsim cümlesi: Kayan adlı bir küçük oğlu vardı. / Burada bir demir madeni var. / Bizim yurdumuz eskiden o yerlerde imiş.
• Fiil cümlesi: Gök-Türkler üstün geldi. / O yere Ergenekon adını koydular. / Türkler çadırlarını, sürülerini bir yere topladılar.

“Ergenekon Destanı” adlı metni okuduktan sonra anlamını öğrendiğiniz kelimeleri kullanarak metinde geçen kültürel unsurları anlatan bilgilendirici bir metin hazırlayınız. Hazırladığınız metinden yararlanarak sınıfınızda bu kültürel unsurlarla ilgili bir konuşma yapınız.
Konuşmanız sırasında beden dilinizi etkili kullanmaya özen gösteriniz. Beden dilini etkili kullanmanın konuşmacının vermek istediği sözlü olmayan mesajları iletmeyi kolaylaştıracağını unutmayınız. Konuşmalarınızda kelimeleri anlamlarına uygun kullanmaya özen gösteriniz.

Cevap: Ergenekon Destanı’nda çadırda yaşayan, hayvan besleyen bir toplum görülür. Bu toplum düşmana karşı hendek kazar, demir madenini körükle eritir, demiri kıskaçla tutup örste döver. Dağdan çıkış günü her yıl bayram olarak kutlanırdı. Konuşmada elimle demir dövme hareketini gösterir, dinleyicilerle göz teması kurarım.

Destanlarla ilgili bir araştırma yapınız. Araştırma sırasında yararlandığınız bilgi kaynaklarının adı, yazarı, basım yılı, basım yeri, yayınevini; genel ağ üzerinden yaptığınız araştırmalar için de genel ağ adresi, genel ağ adresine erişim tarihini aşağıya not ediniz. Araştırma sonucunda edindiğiniz bilgileri yazılı hâle getirmeden önce bir taslak hazırlayınız. Taslağınızda giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine yer vermeniz gerektiğini unutmayınız.
Hazırladığınız taslağa bağlı kalarak metninizi dosya kâğıdına yazınız. Metni hazırlarken yararlandığınız kaynakları, metnin sonunda oluşturacağınız kaynakça bölümüne alfabetik sırayla yazınız.
Metninizi gözden geçirirken metninizdeki varsa yazım, noktalama hatalarını ve anlatım bozukluklarını düzeltiniz. Yazdığınız metni sınıfta arkadaşlarınıza okuyunuz. Yazdığınız metni sınıf panosunda paylaşabilirsiniz.

Cevap: Örnek bir plan aşağıdadır.

• Yararlanılan Kaynaklar: Banarlı, N. S. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi I (kitaptaki metin). / TDK, Güncel Türkçe Sözlük, sozluk.gov.tr (erişim: araştırma günü). / eba.gov.tr, Ergenekon Destanı sesli anlatımı (erişim: aynı gün). / Ögel, B. Türk Mitolojisi (okul kütüphanesinden).
• Giriş Bölümünde Dikkat Etmem Gerekenler: Destan, bir milletin büyük olaylarını anlatan uzun ve coşkulu bir anlatıdır.
• Gelişme Bölümünde Dikkat Etmem Gerekenler: Ergenekon, Oğuz Kağan ve Manas bilinen destanlardır. Hepsinde kahramanlık öne çıkar.
• Sonuç Bölümünde Dikkat Etmem Gerekenler: Destanlar bize atalarımızın değerlerini ve cesaretini öğretir. Bu yüzden onları okumak, kimliğimizi tanımamıza yardımcı olur.