8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 113-114-115-116 Cevapları Hecce Yayıncılık

“El el ile, değirmen yel ile…” atasözünden ne anlıyorsunuz? Anlatınız.

Cevap: Değirmen yalnızca rüzgarla dönmez, onu çevirecek ellere de ihtiyaç vardır. Bu söz, bir işin başarıyla bitmesi için herkesin elini taşın altına koyması gerektiğini anlatıyor. Ben de ödevlerimi arkadaşlarımla paylaşınca daha çabuk bitiriyorum.

Dinlediğiniz metindeki anlamını bilmediğiniz kelime ya da kelime gruplarını aşağıya yazınız. Metindeki anlamını bilmediğiniz kelime ya da kelime gruplarının anlamını metnin bağlamından hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz. Anlamını öğrendiğiniz yeni kelime/kelime gruplarını sözlüğünüze yazınız. Öğrendiğiniz kelimeleri birer cümlede kullanınız.

Cevap: Örnek olarak yedi sözcük seçtim.

• tümce (cümle): Uzun tümcelerde noktalamaya dikkat etmeliyiz.
• töre (gelenek): Bayramlaşmak bizim yöremizin eski töresidir.
• özgün (kendine has, başkasına benzemeyen): Sınıf arkadaşım özgün bir proje fikri buldu.
• bilgece (bilgeye yakışır biçimde): Büyüğümüz bu konuda bilgece bir öğüt verdi.
• kalıplaşmış (belli bir biçime girmiş): Atasözleri kalıplaşmış sözlerdir, sözcükleri değişmez.
• kamaşmak (ekşi bir şey yiyince dişlerin sızlaması): Limon yiyince dişlerim kamaştı.
• yargı (hüküm, karar): Birini tanımadan olumsuz yargıya varmamalıyım.

Aşağıdaki soruları dinlediğiniz metne göre cevaplayınız.
1. Atasözünün sözlük anlamı nedir?

Cevap: Atasözü, atalarımızın yaşayarak edindiği bilgilerden doğan, öğüt niteliği taşıyan ve kalıplaşmış sözdür.

2. Deyimlerle atasözlerinin ortak özelliği nedir?

Cevap: Deyimler de atasözleri de sözcükleri gerçek anlamının dışında, mecazlı bir anlamda kullanır.

3. Atasözlerinin söz dizimi neden değiştirilemez?

Cevap: Çünkü sözcüklerin yeri değişirse atasözünün yerleşmiş anlamı bozulur ve söz anlamsız kalır.

4. Atasözleri nasıl ortaya çıkmış?

Cevap: Atalarımız yaşadıkları olaylardan ders çıkarmış. Bu dersler zamanla kalıba girmiş ve kuşaktan kuşağa aktarılmış.

5. Metinde bu zamana kadar duymadığınız atasözleri var mı? Açıklayınız.

Cevap: Evet, “Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır.” atasözünü ilk kez bu metinde duydum. Anlamını, anne babanın yaptığı yanlışın bedelini çocukların ödemesi diye öğrendim.

Dinlediğiniz metnin konusunu ve ana fikrini aşağıya yazınız.

Cevap:

• Metnin Konusu: Atasözlerinin nasıl doğduğu ve anlamları
• Metnin Ana Fikri: Atasözleri öğüt verir ve değişmeden aktarılır.

Dinlediğiniz metinle ilgili aşağıdaki formda verilen ölçütlerden doğru olanlar için “Evet”, yanlış olanlar için “Hayır” yazan kutuyu işaretleyiniz. Formu doldurduktan sonra dinlediğiniz metinle ilgili görüşlerinizi yazınız.

Cevap:

• Yazar, metne kişisel düşüncelerini katmıştır. → Hayır
• Dinlediğim metin, bilgilendirici türde bir metindir. → Evet
• Yazar; yer, zaman ve şahıs ögelerine yer vermemiştir. → Evet
• Neden-sonuç, amaç-sonuç ve benzetme cümlelerine yer vermiştir. → Evet
• Sade ve anlaşılır cümlelere yer vermiştir. → Evet
• Metinle İlgili Görüşlerim: Metni dinleyince atasözlerinin hala günlük konuşmamızın içinde yaşadığını fark ettim. Sade bir dille anlatıldığı için konuyu kolay izledim. Bundan sonra duyduğum atasözlerinin anlamlarını araştıracağım.

Metni dinlerken not ettiğiniz atasözlerinin anlamını TDK Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’nden bularak aşağıya yazınız.

Cevap: Metinden sekiz atasözü not ettim (örnek).

• Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır. Ana babanın yaptığı yanlışın sonucunu çoğu zaman çocukları yaşar; yani yanlış davranışın bedelini bazen başkaları öder.
• Bir ağızdan çıkan bin ağza yayılır. Söylenen söz çok hızlı biçimde herkese ulaşır; bu yüzden ağızdan çıkan sözü önce düşünmek gerekir.
• Bakmakla usta olunsa kediler kasap olurdu. Bir işi yalnızca izleyerek öğrenemezsin; usta olmak için bizzat yapmak, denemek ve emek vermek gerekir.
• Fazla mal göz çıkarmaz. Bol olan şeyin fazlası kimseye zarar vermez; bir şeyin çok olması çoğu zaman fayda sağlar.
• Bir ağaçta gül de biter, diken de. Aynı yerde hem iyi hem kötü insanlar yetişebilir; güzellik ile çirkinlik çoğu zaman iç içe bulunur.
• Acından kimse ölmemiş. Sıkıntı insanı öldürmez; zor günler dayanılmaz görünse de bir şekilde atlatılır ve hayat devam eder.
• Acıklı başta akıl olmaz. Çok üzülen insan doğru düşünemez; acının etkisindeyken verilen kararlar sağlıklı olmaz.
• Sakla samanı, gelir zamanı. Bugün işe yaramayan şey ileride gerekebilir; bu yüzden hemen atmayıp saklamak akıllıca olur.

Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerin yüklemi sondaysa cümlenin yanına “kurallı cümle”, başta ya da ortadaysa “devrik cümle” yazınız. Yüklemi olmayana ise “eksiltili cümle” yazınız.

Cevap:

• Birkaç sözcükle kurulu olanlar olduğu gibi uzun bir cümle biçiminde olanlar da vardır. → kurallı cümle
• Acından ölmemiş kimse. → devrik cümle
• Görüldüğü üzere bu durumlarda genellikle eş anlamlılar ya da yakın anlamlılar kullanılmaktadır. → kurallı cümle
• Gün eksilmesin penceremden. → devrik cümle
• Ayrıca kimi atasözümüzün bölgelere göre değişik biçimler aldığı da olur. → kurallı cümle
• Üstünde yıllanmış bir ceket, altında ise yamalı bir pantalon… → eksiltili cümle

Yukarıda yaptığınız çalışmadan yararlanarak kurallı, devrik ve eksiltili cümleler arasındaki farkları söyleyiniz.

Cevap: Kurallı cümlede yüklem sonda durur. Devrik cümlede yüklem başa ya da ortaya geçer. Eksiltili cümlede ise yüklem hiç söylenmez, ama anlam yine de anlaşılır.

Sınıfınızda “Keskin sirke küpüne zarar.” atasözünün anlamıyla ilgili bir konuşma yapınız. Konuşmanızda ikna etme stratejisini uygulayınız. Fikirlerinizin arkadaşlarınız tarafından kabul edilmesini sağlamak için fikirlerinizi destekleyen kaynaklardan, güvenilir delillerden ve verilerden yararlanınız.

Cevap: Konuşmama şu soruyla başladım: “Hiç öfkeyle verdiğiniz bir karara sonradan pişman oldunuz mu?” Sirkenin kendi küpünü çürütmesi gibi, aşırı öfkenin önce öfkelenen kişiye zarar verdiğini anlattım. Kaynak olarak atasözleri sözlüğünü gösterdim. Sert davranan bir kişinin arkadaşlarını kaybettiği bir örnek verdim. Sonunda sınıfın çoğu bu görüşe katıldı.

İnsan ve toplumla ilgili her tür olayı konu alarak abartılı bir biçimde veren, düşündürücü ve güldürücü resimler*, karikatür olarak adlandırılır. Yandaki karikatürü inceleyin. Çizerin bu karikatürde ne anlatmak istediğini “duyulardan hareketle yazma” yöntemini kullanarak defterinize yazın. Metninizi zenginleştirmek amacıyla atasözü, deyim ve özdeyişlerden yararlanın. Yazdığınız metni gözden geçirirken metindeki yazım ve noktalama hatalarıyla anlatım bozukluklarını düzeltiniz. Yazdığınız metni sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.

Cevap: Karikatürde iki yüz sırt sırta vermiş, ikisinin de oku başka yöne gidiyor. Sanki yan yana duruyorlar ama birbirlerini hiç duymuyorlar. Çizer, kendi fikrinde ısrar eden insanların birbirini anlayamadığını anlatmak istemiş. Bu bana “Bir elin nesi var, iki elin sesi var.” atasözünü hatırlattı. Fikirler birleşseydi oklar aynı yöne bakabilirdi.